Những Người Nhật Tử Tế của Higashino Keigo là một tiểu thuyết mang sắc thái trinh thám – tâm lý rất đặc trưng của ông, nhưng lần này trọng tâm không nằm ở những màn suy luận gay cấn, mà ở câu hỏi âm thầm và day dứt: thế nào là một con người “tử tế”, và sự tử tế ấy có thể đi xa đến đâu trước áp lực của hiện thực.
Câu chuyện bắt đầu từ một vụ án tưởng như đơn giản, không có nhiều chi tiết gây sốc. Thế nhưng, càng đi sâu, bức tranh đời sống của các nhân vật dần mở ra với những lớp lang phức tạp. Higashino Keigo dẫn người đọc bước vào thế giới của những con người bình thường: công chức, người lao động, những cá nhân sống đúng mực, tuân thủ quy tắc, luôn cố gắng không làm phiền ai và cũng không mong nhận về điều gì quá lớn lao. Họ là “những người Nhật tử tế” theo đúng nghĩa xã hội thường dùng.
Điểm đặc biệt của tiểu thuyết nằm ở cách tác giả đặt các nhân vật vào những tình huống đạo đức mơ hồ. Khi một biến cố xảy ra, những nguyên tắc tưởng như vững chắc bắt đầu lung lay. Sự tử tế, vốn được xem là đức tính cao quý, lại trở thành gánh nặng. Có người vì không muốn làm tổn thương người khác mà chọn im lặng. Có người vì giữ thể diện chung mà chấp nhận che giấu sự thật. Cũng có người nhân danh lòng tốt để biện minh cho những quyết định sai lầm, kéo theo hệ quả không thể đảo ngược.
Higashino Keigo không phán xét nhân vật. Ông quan sát họ bằng một giọng văn điềm tĩnh, lạnh và rất tiết chế. Chính sự tiết chế này khiến câu chuyện trở nên ám ảnh. Không có những cảnh bạo lực dữ dội, không có kẻ ác lộ liễu, mà chỉ có những con người tốt, hoặc ít nhất là muốn trở nên tốt, dần bị đẩy đến ranh giới của sự dối trá và phản bội chính mình. Bi kịch nảy sinh không phải từ lòng ác, mà từ nỗi sợ phá vỡ trật tự, sợ làm phiền người khác, sợ bị xem là kẻ ích kỷ.
Về mặt cấu trúc, tiểu thuyết được triển khai chặt chẽ, từng chi tiết nhỏ đều có vai trò nhất định. Những manh mối được cài cắm tinh tế, không phô trương, buộc người đọc phải chú ý đến tâm lý và động cơ hơn là hành động bề ngoài. Khi sự thật dần hé lộ, cảm giác để lại không phải là thỏa mãn kiểu “phá án thành công”, mà là một nỗi trống trải khó gọi tên.
Những Người Nhật Tử Tế phản ánh sâu sắc một khía cạnh của xã hội Nhật Bản hiện đại, nơi sự hòa hợp và lễ nghĩa được đề cao đến mức đôi khi bóp nghẹt cá nhân. Tuy vậy, thông điệp của tác phẩm không chỉ giới hạn trong bối cảnh Nhật Bản. Ở bất kỳ xã hội nào, khi con người quá coi trọng vẻ ngoài đạo đức mà quên đi sự trung thực với chính mình, thì bi kịch vẫn có thể xảy ra.
Đây là một cuốn sách không ồn ào, không kịch tính theo cách quen thuộc, nhưng càng đọc càng thấm. Higashino Keigo đã cho thấy một gương mặt khác của trinh thám: nơi câu hỏi quan trọng nhất không phải “ai là hung thủ”, mà là “chúng ta đã đi sai từ lúc nào, và vì sao sự tử tế lại có thể trở thành con dao hai lưỡi”.
