Tạp Bút Bảo Ninh là một tập hợp những bài viết ngắn, ghi chép, tản mạn và suy tưởng của Bảo Ninh, nơi ông rời khỏi cấu trúc tiểu thuyết để đối thoại trực tiếp hơn với đời sống, ký ức và chính mình. Cuốn sách cho thấy một Bảo Ninh rất khác so với hình ảnh quen thuộc của tác giả Nỗi Buồn Chiến Tranh: trầm tĩnh hơn, đời thường hơn, nhưng nỗi ám ảnh về con người và số phận vẫn hiện diện xuyên suốt.
Nhân vật trung tâm của Tạp Bút Bảo Ninh chính là cái tôi người viết. Đó là một người từng đi qua chiến tranh, mang theo ký ức không thể xóa, nhưng không còn kể chiến tranh bằng bi kịch lớn lao hay cao trào dữ dội. Chiến tranh trong tạp bút hiện lên qua những chi tiết nhỏ: một mảnh hồi ức chợt hiện, một con người cũ, một địa danh, một cảm giác trống rỗng khi nhìn lại quá khứ từ hiện tại đã đổi khác. Bên cạnh đó là những con người đời thường: nhà văn, người lính cũ, người dân phố, bạn bè, những số phận lặng lẽ trôi qua đời ông.
Các bài viết trong tập sách không có cốt truyện liền mạch. Mỗi tạp bút giống như một mảnh suy nghĩ độc lập, có khi bắt đầu từ văn chương, có khi từ một hiện tượng xã hội, một kỷ niệm riêng tư, hoặc một câu hỏi về nghề viết. Bảo Ninh không cố gắng dẫn dắt người đọc tới kết luận rõ ràng, mà để suy nghĩ mở ra, dang dở, đôi khi mâu thuẫn. Chính sự không trọn vẹn ấy lại phản ánh đúng trạng thái tinh thần của con người sau chiến tranh và trong đời sống hiện đại.
Văn phong của Bảo Ninh trong Tạp Bút Bảo Ninh giàu chất suy tư, tiết chế cảm xúc, nhiều đoạn như lời độc thoại nội tâm. Ông viết chậm, ít phô trương, tránh những tuyên ngôn lớn. Nỗi buồn trong sách không ồn ào mà lặng, ngấm dần, gắn với ý thức sâu sắc về sự mất mát, sự đổi thay và cảm giác không thể quay lại của thời gian. Văn chương, trong cái nhìn của Bảo Ninh, không phải nơi để tô vẽ ký ức, mà là cách giữ cho ký ức không bị bóp méo.
Ý nghĩa của Tạp Bút Bảo Ninh nằm ở giá trị chiêm nghiệm. Cuốn sách cho thấy một nhà văn nhìn lại đời sống và nghề viết với sự tỉnh táo, đôi khi hoài nghi, nhưng không cay độc. Nó đặt ra những câu hỏi về vai trò của ký ức, về trách nhiệm của người cầm bút, và về cách con người sống chung với những vết thương không bao giờ lành hẳn.
Đây không phải cuốn sách để đọc nhanh hay tìm cốt truyện hấp dẫn. Tạp Bút Bảo Ninh phù hợp với những người đọc muốn lắng lại, muốn hiểu sâu hơn thế giới tinh thần của một nhà văn lớn, nơi chiến tranh không còn là sự kiện lịch sử, mà là trạng thái tinh thần kéo dài suốt cả đời người.
