Diệt Vong của Thomas Bernhard trong tuyển tập Văn Học Kinh Điển là một bản độc thoại dữ dội, u ám và ám ảnh, nơi ngôn từ trở thành lưỡi dao sắc lạnh rạch vào ký ức, gia đình và cả nền văn hóa Áo hậu chiến. Xuất bản năm 1986 với nhan đề gốc Auslöschung, tác phẩm được xem như một trong những đỉnh cao cuối cùng trong sự nghiệp của Bernhard – nhà văn nổi tiếng với giọng điệu phẫn nộ, châm biếm cay nghiệt và cấu trúc câu văn cuộn xoáy như dòng ý thức không dứt.
Nhân vật trung tâm là Franz-Josef Murau, một trí thức sống lưu vong tại Rome. Cuộc đời anh rẽ sang khúc ngoặt khi nhận tin cha mẹ và anh trai qua đời trong một tai nạn xe hơi. Cái chết ấy buộc Murau phải trở về Wolfsegg – điền trang gia đình tại Áo, nơi anh luôn xem là biểu tượng của sự mục ruỗng tinh thần, của truyền thống bảo thủ và bóng ma Quốc xã chưa bao giờ thực sự tan biến. Toàn bộ cuốn sách là dòng hồi tưởng và suy tưởng miên man của Murau về gia đình, quê hương và chính bản thân mình.
Bernhard không kể chuyện theo cách thông thường. Ông để Murau nói – nói không ngừng nghỉ, lặp đi lặp lại, phủ định rồi lại khẳng định, đào sâu rồi lại phá bỏ. Những câu văn dài, gần như không có điểm dừng, tạo nên nhịp điệu ngột ngạt nhưng cuốn hút. Người đọc không chỉ theo dõi một cốt truyện, mà bị cuốn vào một quá trình “xóa bỏ” – đúng như nhan đề – nơi nhân vật tìm cách triệt tiêu quá khứ bằng cách phơi bày nó đến tận cùng.
Gia đình trong Diệt Vong không phải chốn nương náu, mà là nguồn cơn của sự ghê tởm và phản kháng. Murau nhìn mẹ như hiện thân của sự giả dối quý tộc, cha như biểu tượng của quyền lực gia trưởng, còn anh trai như kẻ kế thừa mù quáng một truyền thống rỗng tuếch. Nhưng sự phẫn nộ ấy không hoàn toàn giải phóng anh; nó cũng trói buộc anh vào chính thứ anh muốn thoát khỏi. Càng lên án, anh càng bị ám ảnh. Càng muốn đoạn tuyệt, anh càng phải đối diện.
Tác phẩm còn là lời buộc tội văn hóa Áo – một xã hội mà theo Bernhard, chưa từng thực sự thanh tẩy quá khứ phát xít của mình. Wolfsegg không chỉ là điền trang, mà là ẩn dụ cho một đất nước đóng kín, tự ru ngủ trong vẻ ngoài hào nhoáng nhưng mục nát từ bên trong. Qua Murau, Bernhard cho thấy nỗi căm ghét quê hương có thể song hành với sự gắn bó sâu sắc đến mức không thể cắt rời.
Điểm đặc biệt của Diệt Vong nằm ở việc hành động “xóa bỏ” không phải bằng bạo lực, mà bằng ngôn từ và ý thức. Murau quyết định hiến tặng toàn bộ Wolfsegg cho một cộng đồng Do Thái – một lựa chọn mang tính biểu tượng, như cú đòn cuối cùng giáng vào truyền thống gia đình. Quyết định ấy vừa là sự phản kháng, vừa là cách anh tự giải thoát khỏi di sản tinh thần đè nặng.
Đọc Diệt Vong không dễ. Văn phong lặp, dài, căng thẳng có thể khiến người ta mệt mỏi. Nhưng chính trong sự bền bỉ ấy, Bernhard tạo nên sức mạnh đặc biệt: ông buộc người đọc phải ở lại trong không gian của suy tư, của giận dữ và của tự vấn. Đây không chỉ là câu chuyện về một gia đình hay một cá nhân, mà là bản cáo trạng về ký ức tập thể, về trách nhiệm và về khả năng – hoặc bất khả – của con người trong việc đoạn tuyệt với quá khứ.
