Kinh Tế Học Thể Chế – Trật Tự Xã Hội Và Chính Sách Công của Wolfgang Kasper và Manfred E. Streit là một tác phẩm kinh tế học mang chiều sâu lý luận, tập trung lý giải vai trò nền tảng của thể chế trong việc hình thành trật tự xã hội và định hướng chính sách công. Cuốn sách không tiếp cận kinh tế học theo lối thuần túy toán học hay mô hình hóa trừu tượng, mà đặt con người, luật lệ và các quy tắc xã hội vào trung tâm của phân tích kinh tế.
Wolfgang Kasper và Manfred E. Streit xuất phát từ một câu hỏi cốt lõi: vì sao có những xã hội vận hành ổn định, hiệu quả và thịnh vượng, trong khi những xã hội khác lại rơi vào trì trệ và xung đột kéo dài. Câu trả lời, theo hai tác giả, không nằm ở tài nguyên hay trình độ công nghệ đơn thuần, mà ở chất lượng của hệ thống thể chế – bao gồm luật pháp, chuẩn mực xã hội, quyền sở hữu và cơ chế thực thi. Kinh Tế Học Thể Chế – Trật Tự Xã Hội Và Chính Sách Công vì thế là một nỗ lực hệ thống hóa cách thể chế định hình hành vi kinh tế và tương tác xã hội.
Nội dung cuốn sách làm rõ khái niệm “trật tự xã hội” như một cấu trúc không tự nhiên hình thành, mà được duy trì thông qua những quy tắc chung được xã hội chấp nhận. Các tác giả cho thấy thị trường chỉ có thể vận hành hiệu quả khi được đặt trong một khuôn khổ thể chế rõ ràng, nơi quyền và nghĩa vụ của các chủ thể được xác lập minh bạch. Khi thể chế yếu kém hoặc thiếu nhất quán, chi phí giao dịch tăng cao, niềm tin suy giảm và các quyết định kinh tế trở nên méo mó.
Một điểm nổi bật của cuốn sách là cách tiếp cận chính sách công từ góc nhìn thể chế. Thay vì coi chính sách như những công cụ kỹ thuật để can thiệp vào nền kinh tế, Kasper và Streit nhấn mạnh rằng mọi chính sách đều tác động đến cấu trúc khuyến khích và hành vi dài hạn của xã hội. Những chính sách tưởng như hợp lý trong ngắn hạn có thể phá vỡ trật tự thể chế nếu chúng làm suy yếu nguyên tắc pháp quyền, quyền sở hữu hoặc tính nhất quán của luật chơi. Cách phân tích này khiến người đọc nhìn chính sách công với sự thận trọng và chiều sâu hơn.
Kinh Tế Học Thể Chế – Trật Tự Xã Hội Và Chính Sách Công cũng thể hiện rõ tinh thần của kinh tế học thể chế mới, nơi kinh tế học giao thoa với luật học, khoa học chính trị và xã hội học. Các tác giả không xem con người là những cá nhân hoàn toàn duy lý, mà là những chủ thể bị chi phối bởi thông tin hạn chế, thói quen và chuẩn mực xã hội. Chính vì vậy, thể chế đóng vai trò như “bộ khung” giúp giảm bất định và tạo điều kiện cho hợp tác lâu dài.
Văn phong của Wolfgang Kasper và Manfred E. Streit mang tính học thuật, chặt chẽ nhưng không khô cứng. Lập luận được trình bày logic, từng bước dẫn dắt người đọc từ những khái niệm cơ bản đến các vấn đề phức tạp hơn của trật tự xã hội và chính sách công. Dù đòi hỏi sự tập trung và nền tảng tư duy nhất định, cuốn sách vẫn đủ rõ ràng để những độc giả quan tâm nghiêm túc đến kinh tế – chính trị có thể theo dõi và nghiền ngẫm.
Kinh Tế Học Thể Chế – Trật Tự Xã Hội Và Chính Sách Công đặc biệt phù hợp với sinh viên, nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và những ai muốn hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa kinh tế, luật lệ và trật tự xã hội. Tác phẩm không chỉ giúp giải thích thế giới đang vận hành ra sao, mà còn gợi mở cách suy nghĩ cẩn trọng hơn khi bàn về cải cách thể chế và vai trò của nhà nước trong đời sống kinh tế hiện đại.
