Vi Sinh Vật Học của Nguyễn Lân Dũng là một tác phẩm khoa học cơ bản có giá trị lâu dài, góp phần đặt nền móng vững chắc cho việc giảng dạy và nghiên cứu vi sinh học tại Việt Nam. Cuốn sách không chỉ cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn mực về vi sinh vật, mà còn phản ánh tinh thần khoa học nghiêm túc, mạch lạc và giàu trách nhiệm của một nhà giáo, nhà nghiên cứu gắn bó trọn đời với lĩnh vực sinh học.
Tác phẩm giới thiệu thế giới vi sinh vật như một bộ phận không thể tách rời của sự sống trên Trái Đất. Từ vi khuẩn, virus, nấm men, nấm mốc đến xạ khuẩn và tảo vi sinh, mỗi nhóm đều được trình bày với đặc điểm cấu trúc, sinh lý, sinh sản và khả năng thích nghi riêng biệt. Nguyễn Lân Dũng tiếp cận vi sinh vật không chỉ ở khía cạnh hình thái và phân loại, mà còn chú trọng đến chức năng sinh học và vai trò của chúng trong tự nhiên cũng như trong đời sống con người.
Một điểm nổi bật của Vi Sinh Vật Học là tính hệ thống và chuẩn xác khoa học. Nội dung được xây dựng theo logic chặt chẽ, từ những khái niệm nền tảng đến các vấn đề chuyên sâu hơn như trao đổi chất, di truyền vi sinh, sinh thái vi sinh và mối quan hệ giữa vi sinh vật với môi trường. Cách trình bày này giúp người học hình thành tư duy khoa học bài bản, hiểu bản chất vấn đề thay vì chỉ ghi nhớ hiện tượng rời rạc.
Nguyễn Lân Dũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò hai mặt của vi sinh vật. Chúng có thể là tác nhân gây bệnh nguy hiểm, nhưng đồng thời cũng là lực lượng trung tâm trong các chu trình sinh địa hóa, trong công nghiệp thực phẩm, y dược, nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Qua đó, cuốn sách góp phần điều chỉnh cách nhìn phổ biến vốn chỉ coi vi sinh vật như mối đe dọa, giúp người đọc nhận ra tính phức tạp và cân bằng của thế giới sống vi mô.
Bên cạnh kiến thức lý thuyết, Vi Sinh Vật Học còn gắn liền với thực tiễn. Nhiều nội dung liên quan đến ứng dụng vi sinh trong sản xuất, phòng chống dịch bệnh, xử lý chất thải và cải tạo môi trường được trình bày rõ ràng, cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa khoa học và đời sống. Điều này khiến cuốn sách không chỉ phù hợp với sinh viên chuyên ngành sinh học, y học, nông nghiệp, mà còn hữu ích cho giáo viên và những người làm công tác nghiên cứu, quản lý khoa học.
Về văn phong, tác phẩm mang đặc trưng của sách giáo khoa đại học nhưng không khô cứng. Ngôn ngữ chính xác, chặt chẽ, hạn chế tối đa sự mơ hồ, đồng thời giữ được sự sáng sủa cần thiết để người học dễ tiếp cận. Cách giải thích rõ ràng, đi từ cơ sở đến kết luận, phản ánh phong cách sư phạm quen thuộc của Nguyễn Lân Dũng, người luôn coi việc truyền đạt tri thức một cách đúng đắn là trách nhiệm cốt lõi.
Trong bối cảnh khoa học sự sống ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với y tế, môi trường và phát triển bền vững, Vi Sinh Vật Học vẫn giữ nguyên giá trị như một tài liệu nền tảng. Cuốn sách không chỉ cung cấp tri thức, mà còn nuôi dưỡng thái độ khoa học nghiêm túc, tôn trọng sự sống và ý thức về mối quan hệ gắn bó giữa con người với thế giới vi sinh vật vô hình nhưng có sức chi phối to lớn.
