Một Chiều Dông Gió của Ma Văn Kháng là một truyện ngắn giàu không khí tâm trạng, tiêu biểu cho lối viết lặng lẽ nhưng sắc sảo của ông khi nhìn vào những biến động nhỏ trong đời sống con người. Không cần đến những cao trào kịch tính, tác phẩm tạo ấn tượng bằng sự tích tụ cảm xúc, nơi một khoảnh khắc thiên nhiên trở thành điểm tựa để phơi bày những xáo trộn sâu kín trong nội tâm nhân vật.
Câu chuyện được đặt trong bối cảnh một buổi chiều dông gió, thời khắc giao tranh giữa yên tĩnh và hỗn loạn. Cơn mưa, gió, bầu trời tối sầm không chỉ là phông nền, mà còn là hình ảnh phản chiếu trạng thái tinh thần của con người trước những bất ổn đời thường. Ma Văn Kháng sử dụng thiên nhiên như một yếu tố đồng hiện với tâm lý, để ngoại cảnh và nội tâm soi chiếu lẫn nhau một cách tự nhiên, không gượng ép.
Nhân vật trong Một Chiều Dông Gió hiện lên với những suy nghĩ rời rạc, những cảm giác khó gọi tên, nhưng lại rất quen thuộc. Đó là nỗi lo lắng trước tương lai, sự mệt mỏi của đời sống mưu sinh, cảm giác mong manh của những mối quan hệ tưởng như bền vững. Tác giả không kể một câu chuyện lớn, mà tập trung vào những khoảnh khắc nhỏ, nơi con người đối diện với chính mình giữa cơn biến động bất ngờ của cả thiên nhiên lẫn số phận.
Điểm mạnh của truyện nằm ở nhịp điệu chậm rãi và giọng kể trầm tĩnh. Ma Văn Kháng không thúc đẩy cốt truyện, mà để dòng suy tưởng của nhân vật trôi theo diễn biến của buổi chiều dông. Sự chờ đợi cơn mưa qua đi, sự quan sát những đổi thay rất nhỏ trong không gian xung quanh, tất cả tạo nên một cảm giác lặng lẽ, như thể thời gian đang chùng xuống để con người kịp nhận ra những điều lâu nay bị bỏ quên.
Ở tầng nghĩa sâu hơn, Một Chiều Dông Gió gợi ra suy ngẫm về những cơn “dông” trong đời sống tinh thần. Có những biến cố không ồn ào, không để lại dấu vết rõ rệt, nhưng đủ làm xáo trộn thế giới nội tâm của con người. Ma Văn Kháng cho thấy khả năng tinh tế trong việc nắm bắt những chuyển động mong manh ấy, nơi chỉ một buổi chiều bất thường cũng có thể trở thành bước ngoặt của nhận thức.
Ngôn ngữ truyện giản dị, tiết chế, giàu chất tả và gợi. Những hình ảnh thiên nhiên được chọn lọc vừa đủ để tạo không khí, không lấn át cảm xúc con người. Chính sự tiết chế này khiến truyện mang dáng vẻ trầm lắng, phù hợp với mạch suy tư mà tác giả theo đuổi.
Một Chiều Dông Gió không phải là truyện ngắn gây ấn tượng mạnh ngay lập tức, nhưng lại để lại dư âm dài. Tác phẩm như một lát cắt nhỏ của đời sống, nơi Ma Văn Kháng mời người đọc dừng lại, lắng nghe những xao động âm thầm của tâm hồn trước những đổi thay tưởng như rất bình thường.
