Mối Thách Thức Trung Quốc của Thomas J. Christensen là một cuốn sách phân tích chính trị – chiến lược có chiều sâu, tập trung lý giải bản chất thật sự của thách thức mà Trung Quốc đặt ra đối với Hoa Kỳ và trật tự quốc tế đương đại. Khác với nhiều tác phẩm mang giọng điệu đối đầu hoặc cảnh báo cực đoan, Christensen tiếp cận vấn đề bằng tư duy học thuật tỉnh táo, dựa trên nghiên cứu chính sách, kinh nghiệm cố vấn chính phủ và hiểu biết lâu năm về chính trị Trung Quốc.
🇻🇳 Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam!
Trung tâm lập luận của Mối Thách Thức Trung Quốc nằm ở việc tái định nghĩa khái niệm “thách thức”. Theo Christensen, Trung Quốc không phải là một đối thủ toàn diện theo nghĩa Chiến tranh Lạnh, nhưng cũng không chỉ là một đối tác có thể dễ dàng hòa nhập vào trật tự do phương Tây dẫn dắt. Thách thức lớn nhất mà Trung Quốc đặt ra không nằm ở nguy cơ chiến tranh trực tiếp, mà ở khả năng làm xói mòn các chuẩn mực, thể chế và sự đồng thuận quốc tế mà Mỹ và các đồng minh đã xây dựng suốt nhiều thập kỷ.
Cuốn sách phân tích cách Trung Quốc sử dụng sức mạnh ngày càng tăng của mình một cách chọn lọc và chiến lược. Bắc Kinh vừa hưởng lợi từ hệ thống quốc tế hiện hữu, vừa tìm cách điều chỉnh hệ thống đó theo hướng có lợi cho mình, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến chủ quyền, an ninh khu vực và vai trò lãnh đạo toàn cầu. Christensen chỉ ra rằng Trung Quốc thường tránh đối đầu trực diện, thay vào đó tận dụng khoảng trống trong cam kết quốc tế, sự chia rẽ giữa các nước lớn và tâm lý mệt mỏi chiến lược của Mỹ.
Một điểm quan trọng của Mối Thách Thức Trung Quốc là việc tác giả không tuyệt đối hóa sức mạnh Trung Quốc. Christensen dành nhiều trang phân tích những giới hạn nội tại của quốc gia này, từ mâu thuẫn xã hội, bất bình đẳng kinh tế, đến áp lực chính trị trong nước. Theo ông, chính những bất ổn nội bộ mới là yếu tố khiến Trung Quốc hành xử quyết đoán hơn ở bên ngoài, nhằm củng cố tính chính danh và kiểm soát trong nước. Cách nhìn này giúp người đọc hiểu Trung Quốc như một chủ thể hành động phức tạp, vừa tự tin vừa bất an.
Cuốn sách cũng phê phán cách tiếp cận đơn phương và phản ứng quá mức của Mỹ trong một số giai đoạn. Christensen cho rằng việc xem Trung Quốc như kẻ thù không đội trời chung có thể dẫn đến những chính sách phản tác dụng, đẩy Bắc Kinh vào thế đối đầu cứng rắn hơn. Thay vào đó, ông đề xuất một chiến lược kết hợp giữa răn đe và hợp tác: kiên quyết bảo vệ các lợi ích cốt lõi và luật lệ quốc tế, đồng thời duy trì không gian đối thoại và hợp tác trong những lĩnh vực có lợi ích chung.
Văn phong của Mối Thách Thức Trung Quốc mang tính học thuật nhưng không khô cứng, lập luận rõ ràng, dẫn chứng cụ thể từ thực tiễn chính sách đối ngoại Mỹ – Trung. Cuốn sách đặc biệt có giá trị với những ai muốn vượt qua cách nhìn đơn giản kiểu “bạn – thù”, để tiếp cận vấn đề Trung Quốc bằng tư duy chiến lược dài hạn và thực tế hơn.
Mối Thách Thức Trung Quốc không nhằm kích động nỗi sợ hãi, mà giúp người đọc hiểu rõ bản chất của một thách thức phức hợp trong thế giới đa cực. Tác phẩm cho thấy rằng tương lai quan hệ Mỹ – Trung, và rộng hơn là trật tự toàn cầu, sẽ không được quyết định bởi những khẩu hiệu cứng nhắc, mà bởi khả năng nhận diện đúng vấn đề, kiềm chế xung đột và quản lý cạnh tranh trong một kỷ nguyên đầy biến động.
