Sex và Những Thứ Khác của Tâm Phan là một tập tản văn – tiểu luận mang tinh thần đối thoại thẳng thắn về tình dục, thân thể và những vùng mờ của đời sống hiện đại mà người ta thường né tránh hoặc nói vòng vo.
Cuốn sách không có cốt truyện tuyến tính hay hệ thống nhân vật hư cấu theo kiểu tiểu thuyết. Nhân vật trung tâm xuyên suốt chính là “con người đương đại” – được nhìn qua nhiều lát cắt: người trẻ đang học cách yêu, người trưởng thành loay hoay với hôn nhân, những cá nhân mang mặc cảm, khát vọng, tổn thương liên quan đến tình dục và bản dạng cá nhân. Trong nhiều bài viết, tác giả sử dụng trải nghiệm cá nhân, quan sát xã hội và các tình huống đời thường để tạo nên những “nhân vật tình huống”: một cặp đôi sống chung nhưng xa cách, một người phụ nữ bị ám ảnh bởi chuẩn mực trinh tiết, một người đàn ông nhầm lẫn giữa ham muốn và yêu thương, hay những con người đang vật lộn giữa tự do cá nhân và định kiến xã hội.
Nội dung chính của sách xoay quanh tình dục như một phần tự nhiên của đời sống con người, nhưng luôn bị bao phủ bởi cấm kỵ, đạo đức giả và sự thiếu hiểu biết. Tâm Phan viết về sex không nhằm kích thích hay gây sốc, mà để tháo gỡ: tháo gỡ sự im lặng, tháo gỡ mặc cảm tội lỗi, tháo gỡ những khái niệm sai lệch được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bên cạnh sex, “những thứ khác” trong nhan đề bao gồm tình yêu, hôn nhân, nữ quyền, nam tính, tự do thân thể, sự cô đơn, và cả nỗi sợ bị phán xét. Các bài viết đan xen giữa phân tích xã hội, phản biện văn hóa và những suy tư rất cá nhân, tạo nên một giọng điệu vừa lý trí vừa cảm xúc.
Ý nghĩa lớn nhất của Sex và Những Thứ Khác nằm ở việc mở ra một không gian đối thoại trung thực. Cuốn sách không áp đặt chuẩn mực mới, cũng không đóng vai người phán xử, mà khuyến khích người đọc tự nhìn lại cách mình hiểu và đối xử với thân thể, với ham muốn và với người khác. Nó đặt ra một thông điệp rõ ràng: tình dục không làm con người thấp kém hơn, sự thiếu hiểu biết và giả vờ trong sáng mới là điều khiến con người tổn thương nhau. Trong bối cảnh xã hội Việt Nam vẫn còn nhiều dè dặt khi nói về sex, tác phẩm của Tâm Phan có giá trị như một lời nhắc rằng sự thẳng thắn, nếu đi cùng trách nhiệm và tôn trọng, là một bước cần thiết để con người sống thật và nhân bản hơn.
