Tình Dục Của Gấu Trúc của Miên Miên là một trong những tiểu thuyết gây tranh cãi nhất của văn học Trung Quốc đương đại, không chỉ vì nhan đề trực diện mà còn bởi cách tác phẩm phơi bày trần trụi đời sống tinh thần của một thế hệ trẻ lớn lên trong khoảng trống lý tưởng hậu Cách mạng Văn hóa. Cuốn sách không đi tìm khoái cảm theo nghĩa thông thường, mà dùng tình dục như một lăng kính để soi chiếu sự cô độc, khát vọng yêu thương và nỗi mệt mỏi hiện sinh của con người đô thị.
Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết là một chàng trai trẻ sống giữa Bắc Kinh hiện đại, lang thang trong các mối quan hệ tình ái ngắn ngủi, không bền vững. Anh không có một mục tiêu sống rõ ràng, cũng không thật sự tin vào tương lai. Tình dục đến với anh như một thói quen, một phản xạ sinh tồn hơn là biểu hiện của tình yêu. Những cuộc gặp gỡ xác thịt nối tiếp nhau nhưng không để lại dấu ấn cảm xúc lâu dài, chỉ làm sâu thêm cảm giác trống rỗng và lạc lõng.
Hình ảnh “gấu trúc” trong nhan đề mang tính ẩn dụ mạnh. Đó là loài vật hiếm, đáng yêu, được bảo vệ, nhưng cũng bị nhốt trong những không gian giới hạn, mất đi bản năng hoang dã. Con người trong tiểu thuyết của Miên Miên cũng vậy: họ sống giữa thành phố đông đúc nhưng tinh thần bị giam cầm, vừa khao khát thân mật vừa sợ hãi gắn bó, vừa tìm kiếm khoái lạc vừa ghê sợ chính sự trống rỗng sau khoái lạc.
Nhân vật nữ trong tác phẩm không được lý tưởng hóa. Họ xuất hiện với những tổn thương riêng, những ham muốn chưa được gọi tên, những mối quan hệ mập mờ giữa yêu và lợi dụng. Không ai thực sự là “thủ phạm”, cũng không ai hoàn toàn là “nạn nhân”. Miên Miên viết về họ bằng giọng điệu lạnh, khô, đôi khi tàn nhẫn, nhưng phía sau đó là một nỗi buồn âm ỉ, kéo dài.
Điểm đáng chú ý của Tình Dục Của Gấu Trúc nằm ở văn phong. Câu văn ngắn, dứt khoát, ít cảm xúc bề mặt, nhưng lại chứa một sức nặng tâm lý lớn. Miên Miên không giảng giải đạo đức, không phán xét hành vi, cũng không tìm cách “cứu rỗi” nhân vật. Bà để họ tự bộc lộ mình qua hành động, qua những khoảng lặng, qua sự lặp lại mệt mỏi của đời sống thường nhật.
Cuốn tiểu thuyết này thường được đặt cạnh các tác phẩm của thế hệ “văn học nổi loạn” Trung Quốc cuối thế kỷ XX, nơi các nhà văn trẻ dùng cơ thể, dục tính và đời sống cá nhân để chống lại những diễn ngôn tập thể sáo rỗng. Tuy nhiên, Tình Dục Của Gấu Trúc không mang tinh thần phản kháng ồn ào. Nó giống một lời thú nhận mệt mỏi, một cái nhìn thẳng vào sự kiệt quệ tinh thần của con người hiện đại.
Đây không phải là cuốn sách dễ đọc, cũng không dành cho những ai tìm kiếm cốt truyện kịch tính hay thông điệp lạc quan. Nhưng với những độc giả quan tâm đến văn học đô thị, tâm lý cá nhân và những đổ vỡ âm thầm của đời sống tinh thần, Tình Dục Của Gấu Trúc là một tác phẩm khó quên, ám ảnh theo cách rất lặng lẽ.
