Rothschild – Gia Tộc Chi Phối Thế Giới của Niall Ferguson là một công trình lịch sử – kinh tế đồ sộ, tái hiện hành trình hơn hai thế kỷ của gia tộc Rothschild, từ một khu phố Do Thái nghèo ở Frankfurt trở thành mạng lưới tài chính quyền lực bậc nhất châu Âu và thế giới. Cuốn sách không nuôi dưỡng các thuyết âm mưu giật gân, mà đi theo con đường khảo cứu nghiêm cẩn, dựa trên khối tư liệu lưu trữ khổng lồ, trong đó có những tài liệu nội bộ lần đầu được công bố.
Trung tâm của tác phẩm là Mayer Amschel Rothschild, người đặt nền móng cho đế chế gia tộc vào cuối thế kỷ XVIII. Từ chiến lược gửi năm người con trai tới năm trung tâm tài chính lớn của châu Âu – Frankfurt, London, Paris, Vienna và Naples – Rothschild đã xây dựng một mạng lưới ngân hàng gia đình hoạt động xuyên biên giới, vượt lên trên những hạn chế chính trị và quốc gia. Ferguson cho thấy chính cấu trúc “gia đình – doanh nghiệp” khép kín này đã tạo nên lợi thế cạnh tranh hiếm có, cho phép họ kiểm soát thông tin, dòng tiền và rủi ro trong một châu Âu liên tục bị chiến tranh và cách mạng xé nát.
Một trong những điểm hấp dẫn nhất của sách là cách tác giả đặt Rothschild vào bối cảnh lịch sử rộng lớn. Các cuộc chiến tranh Napoléon, sự trỗi dậy của các quốc gia – dân tộc, cách mạng công nghiệp, quá trình hình thành thị trường tài chính hiện đại… tất cả đều được soi chiếu qua vai trò của gia tộc này. Rothschild không chỉ là những người cho vay tiền; họ là những “kỹ sư tài chính”, sáng tạo ra các công cụ trái phiếu chính phủ, hệ thống chuyển tiền và quản lý nợ công, góp phần định hình nền tài chính quốc tế thời cận – hiện đại.
Niall Ferguson cũng dành nhiều trang để giải mã các huyền thoại xoay quanh Rothschild. Thay vì khắc họa họ như những “kẻ giật dây bí mật”, ông nhấn mạnh vào tính mong manh của quyền lực tài chính: Rothschild từng đạt tới đỉnh cao ảnh hưởng trong thế kỷ XIX, nhưng cũng dần suy giảm khi các ngân hàng cổ phần, nhà nước hiện đại và thị trường vốn mở rộng làm xói mòn lợi thế gia đình. Câu chuyện vì thế mang dáng dấp của một biên niên sử thăng trầm, không phải một bản cáo trạng hay ca tụng.
Một lớp ý nghĩa khác của cuốn sách nằm ở vấn đề bản sắc và định kiến. Là một gia tộc Do Thái trong xã hội châu Âu đầy phân biệt, Rothschild vừa tận dụng được các mạng lưới cộng đồng xuyên quốc gia, vừa phải đối mặt với làn sóng bài Do Thái kéo dài nhiều thế kỷ. Ferguson cho thấy cách những định kiến này đã góp phần nuôi dưỡng các thuyết âm mưu về “gia tộc chi phối thế giới”, đồng thời che khuất những phân tích tỉnh táo về vai trò thực sự của tài chính trong lịch sử.
Với văn phong giàu chi tiết, giàu tư liệu nhưng không khô khan, Rothschild – Gia Tộc Chi Phối Thế Giới không chỉ dành cho người quan tâm đến một dòng họ nổi tiếng, mà còn cho độc giả muốn hiểu sâu hơn về quyền lực tiền tệ, sự hình thành của chủ nghĩa tư bản tài chính và mối quan hệ phức tạp giữa kinh tế với chính trị. Đây là một cuốn sách khiến người đọc nhận ra rằng lịch sử thế giới hiện đại không thể tách rời lịch sử của những gia đình đã biết cách biến tiền bạc, thông tin và niềm tin thành sức mạnh lâu dài.
