Đốn Hạ của Thomas Bernhard trong bộ Văn Học Kinh Điển là một trong những tiểu thuyết gây tranh cãi nhất của văn học Áo thế kỷ XX. Xuất bản năm 1984 với nhan đề gốc Holzfällen, tác phẩm từng bị kiện ra tòa ngay sau khi phát hành vì những nhân vật trong truyện bị cho là phỏng theo người thật trong giới nghệ thuật Vienna. Vụ kiện càng khiến cuốn sách nổi bật như một “quả bom văn chương” – đúng với phong cách khiêu khích và không khoan nhượng vốn là dấu ấn của Bernhard.
Toàn bộ câu chuyện diễn ra gần như trong một buổi tối duy nhất. Nhân vật “tôi” – một nhà văn – đến dự “bữa tối nghệ thuật” tại căn hộ của một cặp vợ chồng từng là bạn thân. Buổi tụ họp quy tụ những gương mặt trí thức, nghệ sĩ, diễn viên nổi tiếng của Vienna. Trên bề mặt, đó là một cuộc gặp gỡ sang trọng và đậm chất văn hóa. Nhưng trong dòng ý nghĩ cuộn xoáy của người kể chuyện, tất cả dần lộ ra sự giả tạo, phù phiếm và suy đồi.
Ngồi trong chiếc ghế bành, nhân vật “tôi” gần như không tham gia vào cuộc trò chuyện. Thay vào đó, ông quan sát và nghiền ngẫm. Những lời tán tụng sáo rỗng, những cử chỉ kiểu cách, những tham vọng nghệ thuật nửa vời bị ông mổ xẻ bằng giọng điệu châm biếm lạnh lùng. Cảm giác ngột ngạt bao trùm khi ông liên tục “đốn hạ” từng người một bằng suy nghĩ khắc nghiệt của mình. Hình ảnh “đốn hạ” không chỉ là ẩn dụ cho sự sụp đổ của ảo tưởng nghệ thuật, mà còn là hành vi phá bỏ những thần tượng giả tạo mà xã hội dựng lên.
Trung tâm cảm xúc của tác phẩm là cái chết của một người bạn nữ – Joana – từng là tài năng trẻ đầy hứa hẹn nhưng cuối cùng tự sát. Sự kiện này trở thành điểm tựa cho những suy tư của nhân vật “tôi” về thất bại, về sự tha hóa và về cách xã hội bóp nghẹt cá tính sáng tạo. Trong cái nhìn của ông, Vienna không phải trung tâm văn hóa rực rỡ, mà là không gian tù túng, nơi những nghệ sĩ dần đánh mất mình để đổi lấy danh vọng và sự công nhận.
Bernhard trung thành với lối viết đặc trưng: câu văn dài, lặp, cuộn trào như dòng độc thoại nội tâm không có điểm dừng. Sự lặp lại không gây nhàm chán mà tạo nên nhịp điệu ám ảnh, như những nhát rìu bổ liên hồi. Người đọc bị cuốn vào vòng xoáy suy tưởng, nơi ranh giới giữa phê phán người khác và tự phê phán bản thân dần mờ đi. Bởi lẽ, trong khi khinh miệt những kẻ xung quanh, nhân vật “tôi” cũng không thoát khỏi sự mâu thuẫn và cay đắng của chính mình.
Đốn Hạ là bản cáo trạng dữ dội về giới nghệ thuật, nhưng đồng thời cũng là lời tự vấn về ý nghĩa của sáng tạo và sự trung thực. Bernhard không chỉ tấn công xã hội; ông đặt câu hỏi về khả năng tồn tại của nghệ thuật chân chính giữa môi trường đầy thỏa hiệp. Tác phẩm đòi hỏi sự kiên nhẫn và chấp nhận bước vào một giọng điệu gay gắt, nhưng đổi lại là trải nghiệm văn chương mạnh mẽ, sắc lạnh và đầy tính phản tỉnh – một minh chứng cho sức công phá đặc biệt của Thomas Bernhard trong văn học hiện đại.
