Tố Tâm là tiểu thuyết nổi tiếng của Hoàng Ngọc Phách, xuất bản lần đầu năm 1925, được xem như một trong những tác phẩm mở đầu cho dòng tiểu thuyết lãng mạn Việt Nam hiện đại. Sự ra đời của Tố Tâm đánh dấu bước chuyển quan trọng từ văn chương trung đại sang văn xuôi quốc ngữ giàu cảm xúc cá nhân, đặt nền móng cho nhiều sáng tác sau này.
Câu chuyện xoay quanh mối tình giữa Tố Tâm và Đạm Thủy – một tình yêu trong sáng nhưng bị ràng buộc bởi lễ giáo và định kiến xã hội. Không còn là những nhân vật ước lệ hay mô-típ trung hiếu tiết nghĩa quen thuộc, Tố Tâm hiện lên như một người phụ nữ có đời sống nội tâm phong phú, biết yêu, biết đau khổ và ý thức rõ về hạnh phúc riêng của mình. Chính sự thức tỉnh của cái tôi cá nhân đã khiến câu chuyện tình ấy trở nên day dứt.
Điểm đặc biệt của Tố Tâm nằm ở giọng điệu trữ tình và kết cấu thiên về bộc lộ cảm xúc. Tác phẩm sử dụng hình thức thư từ và độc thoại nội tâm, cho phép nhân vật tự bày tỏ suy nghĩ, tâm trạng một cách trực tiếp. Những trang văn chan chứa nỗi buồn, sự giằng xé giữa tình yêu và bổn phận đã chạm đến trái tim độc giả đương thời. Bi kịch của Tố Tâm không chỉ là bi kịch cá nhân, mà còn là bi kịch của một lớp thanh niên đang đứng giữa hai bờ truyền thống và hiện đại.
Ở thời điểm xuất bản, Tố Tâm gây tiếng vang lớn bởi nó nói hộ nỗi lòng của một thế hệ trí thức mới – những người được tiếp xúc với tư tưởng phương Tây, đề cao tự do yêu đương nhưng vẫn sống trong khuôn khổ lễ giáo phong kiến. Cái chết của nhân vật nữ chính, dù nhuốm màu ủy mị theo thị hiếu lãng mạn đầu thế kỷ XX, lại phản ánh sự bế tắc của con người khi khát vọng cá nhân chưa tìm được lối thoát trong xã hội cũ.
Về phương diện nghệ thuật, Tố Tâm còn mang dấu ấn của thời kỳ quá độ. Ngôn ngữ vẫn phảng phất chất biền ngẫu và lối diễn đạt cổ điển, nhưng đã xuất hiện rõ ràng xu hướng giản dị hóa câu văn, tăng cường yếu tố tự sự và tâm lý. Chính sự giao thoa ấy làm nên giá trị đặc biệt của tác phẩm trong tiến trình văn học.
Đọc Tố Tâm hôm nay, có thể cảm nhận được nét mộc mạc và phần nào ủy mị của văn chương buổi đầu, nhưng không thể phủ nhận vai trò tiên phong của nó. Tác phẩm mở ra cánh cửa cho tiểu thuyết tình cảm Việt Nam, khơi dậy tiếng nói cá nhân và khát vọng sống thật với cảm xúc của mình. Trong lịch sử văn học, Tố Tâm vẫn giữ vị trí như một dấu mốc quan trọng – nơi câu chuyện tình yêu trở thành phương tiện để con người tự nhận thức về bản thân và thời đại mình đang sống.
