Bạch Miên Hoa của Mạc Ngôn là một tác phẩm giàu tính biểu tượng, tiếp tục khai thác không gian nông thôn Cao Mật quen thuộc trong sáng tác của ông. “Bạch miên hoa” – hoa bông trắng – vừa là hình ảnh của thiên nhiên, vừa là ẩn dụ cho số phận con người: thuần khiết, mong manh nhưng cũng dễ bị cuốn vào vòng xoáy lợi ích và biến động xã hội.
Tác phẩm khắc họa đời sống người dân quê trong bối cảnh những thay đổi kinh tế – xã hội mạnh mẽ. Cây bông, tưởng như chỉ là sản vật nông nghiệp bình dị, lại trở thành trung tâm của các mối quan hệ: mưu sinh, cạnh tranh, tham vọng và cả xung đột. Qua đó, Mạc Ngôn cho thấy cách những giá trị truyền thống bị thử thách khi con người đối diện với cơ hội làm giàu và quyền lực.
Nhân vật trong truyện mang đầy đủ sắc thái phức tạp: có kẻ toan tính, có người hiền lành, có kẻ bị cuốn theo dục vọng và hoàn cảnh. Hoa bông trắng có thể tượng trưng cho sự tinh khôi, nhưng khi đi vào vòng quay thương mại và tham vọng, nó cũng nhuốm màu thực dụng. Sự đối lập ấy phản ánh cái nhìn hiện thực sắc lạnh của tác giả: cái đẹp và cái thiện luôn tồn tại, nhưng không tách rời khỏi những mặt tối của đời sống.
Phong cách kể chuyện đặc trưng của Mạc Ngôn – pha trộn hiện thực với phóng đại, trào lộng với bi kịch – giúp câu chuyện vừa gần gũi vừa mang màu sắc huyền ảo. Những chi tiết tưởng chừng đời thường được đẩy lên cao trào, tạo cảm giác mạnh mẽ và giàu nhịp điệu. Ông không ngần ngại phơi bày mặt thô ráp của đời sống, song vẫn để lại khoảng lặng trữ tình trong những đoạn miêu tả thiên nhiên và ký ức.
Bạch Miên Hoa vì thế không chỉ là câu chuyện về một loài hoa hay một vùng quê, mà là bức tranh rộng lớn về con người trong quá trình biến đổi xã hội. Qua hình tượng hoa bông trắng, Mạc Ngôn đặt ra câu hỏi về sự trong sạch, lòng tham và cái giá của đổi thay – những vấn đề vẫn còn nguyên tính thời sự.
