Chuyện Tấm Cám Trong Con Mắt Thiền của Thích Thái Hòa là một cuốn sách đặc biệt ở chỗ đưa một truyện cổ tích quen thuộc của người Việt vào không gian quán chiếu của Phật học. Tác phẩm không nhằm kể lại câu chuyện Tấm Cám theo lối văn học dân gian, mà dùng câu chuyện ấy như một tấm gương để soi chiếu tâm thức con người, từ đó mở ra những cách hiểu mới về thiện – ác, khổ đau và chuyển hóa nội tâm.
Thích Thái Hòa tiếp cận Tấm Cám bằng “con mắt thiền”, tức là cái nhìn không phán xét, không đứng về một cực đối lập cứng nhắc. Trong cách đọc này, Tấm không chỉ là nạn nhân thuần khiết, Cám không đơn thuần là hiện thân của cái ác, và bà dì ghẻ cũng không bị đóng khung trong vai phản diện bất biến. Mỗi nhân vật được nhìn như một biểu hiện của tâm hành, nghiệp lực và vô minh, vận hành trong một dòng nhân quả phức tạp mà con người thường có xu hướng giản lược khi kể chuyện.
Cuốn sách gợi mở rằng phần gây tranh cãi nhất của truyện Tấm Cám – những hành động trả thù khốc liệt của Tấm – không nên chỉ được đọc bằng lăng kính đạo đức thông thường. Thích Thái Hòa phân tích những đoạn này như sự bộc lộ của tâm thức chưa được chuyển hóa trọn vẹn, nơi nỗi oan ức tích tụ lâu ngày bùng phát thành hành vi cực đoan. Qua đó, câu chuyện trở thành một bài học sâu sắc về hậu quả của khổ đau không được nhận diện và chuyển hóa bằng chánh niệm.
Một điểm đáng chú ý trong Chuyện Tấm Cám Trong Con Mắt Thiền là cách tác giả đưa giáo lý Phật giáo vào phân tích mà không làm mất đi tính dân gian của câu chuyện. Những khái niệm như nghiệp, vô minh, tham – sân – si, từ bi và trí tuệ không xuất hiện như thuật ngữ khô cứng, mà được diễn giải thông qua hành vi, lựa chọn và số phận của từng nhân vật. Nhờ đó, Phật pháp hiện lên rất gần với đời sống, gắn với những xung đột tâm lý quen thuộc mà ai cũng từng trải qua.
Cuốn sách cũng đặt ra một cách nhìn khác về công lý và hạnh phúc. Thay vì xem chiến thắng của Tấm ở cuối truyện là sự toàn thắng của cái thiện, Thích Thái Hòa cho thấy đó chỉ là sự chấm dứt của một vòng xoáy nghiệp báo cụ thể, chứ chưa hẳn là giải thoát. Hạnh phúc, trong ánh sáng của thiền quán, không đến từ việc loại trừ kẻ thù bên ngoài, mà từ khả năng nhận diện và chuyển hóa những hạt giống khổ đau ngay trong chính mình.
Văn phong của Thích Thái Hòa điềm đạm, sâu lắng và giàu tính chiêm nghiệm. Ông không cố gắng thuyết phục người đọc bằng lập luận sắc bén, mà mời gọi sự dừng lại, lắng nghe và suy ngẫm. Điều này khiến cuốn sách không chỉ là một bài bình giải văn hóa, mà còn là một thực tập đọc chậm, đọc sâu, phù hợp với tinh thần thiền quán.
Chuyện Tấm Cám Trong Con Mắt Thiền là một tác phẩm đáng đọc cho những ai quan tâm đến Phật học ứng dụng, văn hóa dân gian Việt Nam và đời sống nội tâm. Cuốn sách mở ra một cách tiếp cận mới với những câu chuyện quen thuộc, cho thấy rằng ngay trong những tích truyện tưởng chừng đơn giản, con người vẫn có thể tìm thấy những tầng nghĩa sâu xa về khổ đau, tỉnh thức và con đường chuyển hóa.
