Giành Lại Tri Thức của Michael Young là một tác phẩm quan trọng trong lĩnh vực xã hội học giáo dục, đặt lại những câu hỏi căn bản về tri thức, nhà trường và vai trò của giáo dục trong xã hội hiện đại. Cuốn sách ra đời như một phản biện mạnh mẽ trước các trào lưu giáo dục coi nhẹ nội dung tri thức, nhấn mạnh kỹ năng chung hoặc kinh nghiệm cá nhân mà bỏ qua giá trị của các hệ thống kiến thức đã được tích lũy qua lịch sử.
Michael Young cho rằng trong nhiều thập kỷ, giáo dục ở không ít quốc gia đã đi theo xu hướng “phi tri thức hóa”, nơi kiến thức học thuật bị xem là cứng nhắc, xa rời thực tiễn, thậm chí mang tính áp đặt. Thay vào đó, chương trình học được thiết kế xoay quanh kỹ năng mềm, khả năng thích nghi hay trải nghiệm cá nhân của người học. Theo ông, cách tiếp cận này tưởng như tiến bộ, nhưng thực chất lại tước đi của học sinh – đặc biệt là những em đến từ tầng lớp yếu thế – cơ hội tiếp cận với tri thức có tính hệ thống và sức giải phóng lâu dài.
Trọng tâm của Giành Lại Tri Thức nằm ở khái niệm “tri thức mạnh”. Michael Young phân biệt rõ giữa tri thức gắn với kinh nghiệm đời sống hằng ngày và tri thức học thuật được xây dựng thông qua nghiên cứu, khái quát và kiểm chứng. Ông lập luận rằng chính tri thức học thuật mới cho phép con người vượt ra khỏi giới hạn của hoàn cảnh cá nhân, hiểu thế giới một cách sâu sắc hơn và tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội hiện đại. Khi nhà trường từ bỏ vai trò truyền đạt loại tri thức này, bất bình đẳng giáo dục không những không giảm mà còn gia tăng.
Cuốn sách cũng phê phán quan điểm cho rằng giáo dục chỉ nên phục vụ trực tiếp cho thị trường lao động. Michael Young cho rằng nếu chương trình học bị thu hẹp vào những kỹ năng “có thể dùng ngay”, giáo dục sẽ mất đi chức năng nền tảng: trang bị cho người học khả năng tư duy trừu tượng, phản biện và hiểu biết lâu dài. Tri thức, theo ông, không chỉ để làm việc, mà còn để hiểu xã hội, khoa học, lịch sử và chính bản thân con người.
Một điểm đáng chú ý khác của Giành Lại Tri Thức là cách tác giả nhìn nhận vai trò của giáo viên. Thay vì bị xem như người “hướng dẫn trải nghiệm” đơn thuần, giáo viên được khẳng định là người nắm giữ và truyền đạt tri thức chuyên môn. Chính vị thế này giúp nhà trường trở thành không gian mà ở đó học sinh có thể tiếp cận những hiểu biết vượt ra ngoài gia đình, cộng đồng hay điều kiện xuất thân của mình.
Văn phong của Michael Young mang tính học thuật nhưng mạch lạc, lập luận chặt chẽ và nhất quán. Cuốn sách không phải là một bản hoài niệm giáo dục cũ, mà là lời kêu gọi xây dựng lại chương trình học trên nền tảng tri thức vững chắc, đồng thời vẫn ý thức rõ về bối cảnh xã hội và nhu cầu thay đổi của thời đại.
Giành Lại Tri Thức là một cuốn sách quan trọng đối với những ai quan tâm đến giáo dục, chính sách công và tương lai của xã hội tri thức. Nó nhắc nhở rằng giáo dục chỉ thực sự công bằng khi mọi người đều được tiếp cận với tri thức có chiều sâu, chứ không chỉ được dạy cách thích nghi với hiện tại.
