Hội Hè Lễ Tết Của Người Việt của Nguyễn Văn Huyên là một công trình nghiên cứu văn hóa – dân tộc học có giá trị bền vững, giúp người đọc đi sâu vào đời sống tinh thần của người Việt thông qua hệ thống lễ hội, nghi lễ và tập tục truyền thống. Cuốn sách không chỉ ghi chép hiện tượng văn hóa, mà còn lý giải nguồn gốc, ý nghĩa và chức năng xã hội của các hội hè lễ tết trong cấu trúc cộng đồng làng xã Việt Nam.
Nguyễn Văn Huyên tiếp cận đề tài bằng nhãn quan của một học giả được đào tạo bài bản về dân tộc học phương Tây, nhưng đồng thời am hiểu sâu sắc đời sống bản địa. Nhờ vậy, Hội Hè Lễ Tết Của Người Việt tránh được cả hai cực đoan: nhìn truyền thống bằng con mắt duy mỹ lãng mạn hoặc giản lược lễ hội thành những sinh hoạt mê tín. Thay vào đó, lễ tết hiện lên như một hệ thống sinh hoạt văn hóa – xã hội phức hợp, gắn bó chặt chẽ với tín ngưỡng, nông nghiệp, tổ chức cộng đồng và quan niệm sống của người Việt.
Nội dung cuốn sách khảo sát nhiều loại hình lễ hội khác nhau, từ các lễ tết lớn trong năm như Tết Nguyên Đán, Tết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ, đến các hội làng, lễ thờ thành hoàng, lễ cầu mùa, cầu mưa. Mỗi lễ hội được phân tích không chỉ ở hình thức bên ngoài – nghi lễ, trò diễn, rước xách – mà còn ở tầng ý nghĩa sâu xa: quan hệ giữa con người với thần linh, giữa cá nhân với cộng đồng, giữa hiện tại với tổ tiên và quá khứ. Qua đó, người đọc nhận ra lễ hội không phải là phần “ngoại biên” của đời sống, mà là trung tâm kết nối các giá trị xã hội.
Một điểm đặc sắc của Hội Hè Lễ Tết Của Người Việt là cách tác giả làm rõ vai trò của làng xã trong việc duy trì và tái tạo lễ hội. Lễ tết không chỉ để vui chơi hay nghỉ ngơi, mà còn là dịp củng cố trật tự xã hội, xác lập vai vế, trách nhiệm và mối quan hệ giữa các thành viên trong cộng đồng. Những chi tiết tưởng như nhỏ nhặt – thứ tự rước, người chủ tế, cách phân chia lễ vật – đều phản ánh cấu trúc quyền lực và hệ giá trị của xã hội truyền thống.
Ngôn ngữ trong sách mang phong cách nghiên cứu nghiêm cẩn nhưng không khô cứng. Nguyễn Văn Huyên trình bày vấn đề mạch lạc, chặt chẽ, đồng thời vẫn giữ được sự sinh động nhờ nhiều dẫn chứng cụ thể từ thực địa. Chính điều này khiến cuốn sách vừa có giá trị học thuật, vừa có sức hấp dẫn với người đọc quan tâm đến văn hóa dân gian, lịch sử xã hội và bản sắc Việt.
Trong bối cảnh hiện đại hóa và toàn cầu hóa, khi nhiều lễ hội truyền thống bị biến đổi hoặc thương mại hóa, Hội Hè Lễ Tết Của Người Việt trở thành một tài liệu tham chiếu quan trọng để hiểu đúng và hiểu sâu về ý nghĩa nguyên thủy của các sinh hoạt văn hóa này. Cuốn sách giúp người đọc nhận ra rằng lễ hội không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn là chìa khóa để giải mã tâm thức và cách tổ chức đời sống của người Việt suốt nhiều thế kỷ. Đây là một tác phẩm nền tảng cho bất kỳ ai muốn nghiên cứu hoặc chiêm nghiệm về văn hóa truyền thống Việt Nam một cách nghiêm túc và có chiều sâu.
