Loan Mắt Nhung của Nguyễn Thụy Long là một trong những tác phẩm tiêu biểu của dòng văn học đô thị miền Nam trước 1975, nơi hiện thực đời sống được phản ánh bằng giọng văn trực diện, gai góc nhưng không thiếu những khoảnh khắc trầm lắng đầy nhân bản. Cuốn tiểu thuyết đưa người đọc bước vào thế giới của những con người sống bên lề xã hội, nơi tình yêu, dục vọng, khát vọng đổi đời và bi kịch cá nhân đan xen trong một không gian ngột ngạt, nhiều cám dỗ.
Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Loan – người phụ nữ mang đôi “mắt nhung” vừa gợi cảm, vừa u uẩn, như một biểu tượng cho số phận nhiều trắc trở. Loan không được xây dựng như một hình mẫu lý tưởng, mà hiện lên với đầy đủ những mâu thuẫn nội tâm, những sai lầm và lựa chọn đau đớn. Qua nhân vật này, Nguyễn Thụy Long khắc họa thân phận người phụ nữ trong xã hội đô thị nhiều biến động, nơi ranh giới giữa đạo đức và sự sa ngã trở nên mong manh.
Bối cảnh của Loan Mắt Nhung là không gian thành thị với quán bar, phòng trọ, đường phố và những mối quan hệ phức tạp, phản ánh một xã hội đang vận động nhanh chóng nhưng cũng đầy bất an. Nguyễn Thụy Long không né tránh những góc tối của đời sống: tình dục, bạo lực, sự tha hóa, nỗi cô đơn và cảm giác mất phương hướng. Tuy vậy, ông không khai thác chúng để gây sốc đơn thuần, mà dùng như chất liệu để đào sâu bi kịch con người trong cuộc mưu sinh khắc nghiệt.
Điểm đáng chú ý trong tiểu thuyết là cách tác giả nhìn nhân vật bằng cái nhìn vừa lạnh lùng, vừa cảm thông. Nguyễn Thụy Long không bênh vực cũng không kết án tuyệt đối, mà để nhân vật tự bộc lộ qua hành động, lời nói và những xung đột nội tâm. Chính sự tỉnh táo ấy khiến Loan Mắt Nhung mang màu sắc hiện thực đậm nét, tránh được sự bi lụy hay lãng mạn hóa số phận.
Về mặt ngôn ngữ, tác phẩm mang đậm phong cách Nguyễn Thụy Long: câu văn gọn, mạnh, đôi khi thô ráp, phù hợp với đời sống mà ông mô tả. Đối thoại trong truyện ngắn gọn, sắc cạnh, phản ánh nhịp sống gấp gáp và tâm thế bất ổn của con người đô thị. Xen giữa đó là những đoạn miêu tả tâm lý lặng lẽ, cho thấy chiều sâu nội tâm của nhân vật, đặc biệt là Loan, người luôn giằng co giữa mong muốn được yêu thương và thực tại phũ phàng.
Không chỉ là câu chuyện về một người phụ nữ, Loan Mắt Nhung còn là bức tranh thu nhỏ của một tầng lớp xã hội bị bỏ quên, những con người sống ngoài lề các giá trị chuẩn mực nhưng vẫn mang trong mình nhu cầu được thấu hiểu và sẻ chia. Tác phẩm góp phần khẳng định vị trí riêng của Nguyễn Thụy Long trong văn học Việt Nam, như một cây bút dám đi thẳng vào hiện thực, không né tránh những vấn đề gai góc của đời sống con người.
Với giá trị hiện thực và chiều sâu nhân bản, Loan Mắt Nhung không chỉ phản ánh một giai đoạn xã hội cụ thể, mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm về thân phận, lựa chọn và cái giá của tự do cá nhân trong mọi thời đại.
