Tắt Lửa Lòng là một truyện ngắn giàu tính hiện thực của Nguyễn Công Hoan, thể hiện rõ ngòi bút châm biếm sắc lạnh và cái nhìn phê phán xã hội của ông trong giai đoạn văn học trước Cách mạng.
Nhan đề “Tắt lửa lòng” gợi lên hình ảnh ngọn lửa – biểu tượng của tình yêu, niềm tin, nhiệt huyết – bị dập tắt. Đó không chỉ là sự nguội lạnh trong tình cảm cá nhân, mà còn là sự lụi tàn của những khát vọng sống trong một môi trường xã hội đầy bất công và giả dối.
Trong truyện, Nguyễn Công Hoan thường xây dựng tình huống trớ trêu, nơi những nhân vật từng có lý tưởng hoặc tình cảm chân thành dần bị hoàn cảnh làm cho chai sạn. Sự va chạm giữa ước mơ và thực tế phũ phàng khiến “ngọn lửa” trong họ lụi tàn. Qua đó, tác giả phơi bày một xã hội có thể bóp nghẹt lòng tốt, làm xói mòn nhân cách và biến con người thành những cá thể thờ ơ, toan tính.
Giọng văn của ông vừa hài hước, vừa cay đắng. Tiếng cười trong truyện không nhằm giải trí đơn thuần, mà để lật tẩy nghịch lý đời sống. Nguyễn Công Hoan không cần những lời tố cáo trực diện; ông để nhân vật tự bộc lộ bản chất qua hành động và đối thoại, từ đó tạo nên sức nặng phê phán.
Về nghệ thuật, truyện có kết cấu gọn gàng, tập trung vào một tình huống then chốt để làm bật chủ đề. Ngôn ngữ giản dị, gần với khẩu ngữ đời thường, giúp nhân vật hiện lên sống động và chân thực.
Tắt Lửa Lòng vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một vài cá nhân, mà là lời cảnh tỉnh về sức mạnh tàn phá của hoàn cảnh xã hội đối với tâm hồn con người. Tác phẩm góp phần khẳng định vị trí của Nguyễn Công Hoan như một trong những cây bút hiện thực phê phán tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại.
