Tôi Kéo Xe là thiên phóng sự nổi tiếng của Tam Lang, xuất bản năm 1932, được xem như một trong những tác phẩm mở đầu cho dòng phóng sự điều tra hiện đại ở Việt Nam. Không đứng từ xa quan sát, Tam Lang trực tiếp hóa thân thành người kéo xe để sống, lao động và ghi chép lại đời sống của tầng lớp cùng khổ nơi đô thị Hà Nội thời thuộc địa.
Điểm đặc biệt của Tôi Kéo Xe nằm ở phương pháp “nhập vai”. Nhà báo không chỉ phỏng vấn hay thu thập tư liệu, mà thực sự dấn thân vào môi trường lao động nặng nhọc, ăn ở cùng phu xe, trải qua những ngày đói rét, bị khinh rẻ và bóc lột. Chính sự trải nghiệm ấy tạo nên chất chân thực mạnh mẽ cho tác phẩm. Mỗi trang viết đều thấm đẫm mồ hôi, sự tủi nhục và nỗi cơ cực của những con người phải dùng sức lực thân xác để mưu sinh.
Qua câu chuyện về nghề kéo xe, Tam Lang phơi bày một xã hội phân hóa sâu sắc. Người phu xe bị coi như công cụ sống, phải chịu sự chèn ép của chủ xe, cảnh sát và cả khách hàng. Họ làm việc quần quật nhưng thu nhập bấp bênh, cuộc sống bữa đói bữa no. Tầng lớp nghèo đô thị hiện lên không chỉ trong thiếu thốn vật chất, mà còn trong sự tổn thương về nhân phẩm.
Giọng văn trong Tôi Kéo Xe giản dị, trực tiếp, giàu tính báo chí nhưng vẫn có sức lay động văn chương. Tác giả không tô vẽ, không cường điệu hóa bi kịch; ông để hiện thực tự lên tiếng qua những chi tiết đời thường. Sự quan sát sắc sảo kết hợp với cảm xúc chân thành khiến tác phẩm vừa mang giá trị tư liệu xã hội, vừa có chiều sâu nhân bản.
Tác phẩm cũng đánh dấu bước chuyển quan trọng của báo chí Việt Nam đầu thế kỷ XX, khi phóng sự không còn là những ghi chép bề mặt mà trở thành công cụ phản ánh và chất vấn xã hội. Cách viết dấn thân của Tam Lang đã mở đường cho nhiều cây bút sau này, góp phần làm phong phú diện mạo văn học hiện thực.
Đọc Tôi Kéo Xe hôm nay, người ta không chỉ thấy hình ảnh Hà Nội xưa với những chiếc xe kéo lầm lũi trên phố, mà còn nhận ra sức mạnh của ngòi bút khi đặt mình vào vị trí của người thấp bé nhất. Tác phẩm nhắc nhớ rằng phía sau vẻ hào hoa của đô thị là những phận người âm thầm gánh nặng cuộc đời, và văn chương có thể trở thành tiếng nói cho họ.
