Về Giấc Mơ Và Diễn Giải Giấc Mơ của Sigmund Freud là một trong những tác phẩm nền tảng của phân tâm học, nơi giấc mơ lần đầu tiên được đặt vào trung tâm của việc nghiên cứu đời sống vô thức. Cuốn sách không chỉ bàn về hiện tượng mơ như một trải nghiệm sinh lý hay tâm lý đơn thuần, mà coi giấc mơ là con đường đặc quyền dẫn vào những ham muốn bị dồn nén sâu kín nhất của con người.
Freud xuất phát từ một giả định mang tính cách mạng vào thời điểm ông viết tác phẩm này: giấc mơ không hề vô nghĩa. Trái lại, mỗi giấc mơ đều mang một ý nghĩa tâm lý nhất định, dù ý nghĩa ấy thường bị che giấu dưới những hình ảnh rời rạc, phi lý và khó hiểu. Theo Freud, nhiệm vụ của phân tâm học không phải là phán đoán giấc mơ tốt hay xấu, mà là giải mã cơ chế đã tạo ra nó.
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Về Giấc Mơ Và Diễn Giải Giấc Mơ là sự phân biệt giữa nội dung hiển hiện và nội dung tiềm ẩn của giấc mơ. Nội dung hiển hiện là những gì người mơ nhớ lại: hình ảnh, tình tiết, cảm xúc. Nội dung tiềm ẩn, ngược lại, là hệ thống những ham muốn, xung đột và ký ức vô thức đã bị biến đổi để có thể “lọt” vào giấc mơ mà không gây ra quá nhiều lo âu. Giấc mơ, theo Freud, là một sự thỏa hiệp tinh vi giữa ham muốn bị cấm đoán và cơ chế kiểm duyệt của tâm trí.
Cuốn sách dành nhiều dung lượng để phân tích các cơ chế biến dạng giấc mơ, như sự dồn nén, dịch chuyển, biểu tượng hóa và cô đọng. Freud cho rằng những yếu tố này khiến giấc mơ trở nên khó hiểu, nhưng đồng thời cũng bảo vệ người mơ khỏi việc đối diện trực tiếp với những ham muốn gây bất an. Việc diễn giải giấc mơ vì thế không thể dựa vào từ điển biểu tượng cố định, mà phải gắn với lịch sử cá nhân, trải nghiệm sống và liên tưởng riêng của từng người.
Một điểm gây nhiều tranh luận trong Về Giấc Mơ Và Diễn Giải Giấc Mơ là vai trò của dục năng. Freud xem nhiều giấc mơ như sự biểu hiện gián tiếp của ham muốn tính dục bị kìm nén, đặc biệt là những ham muốn hình thành từ thời thơ ấu. Quan điểm này từng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng mở ra một cách nhìn hoàn toàn mới về mối liên hệ giữa ký ức, ham muốn và đời sống tinh thần trưởng thành.
Bên cạnh lý thuyết, Freud sử dụng nhiều giấc mơ cụ thể, trong đó có cả giấc mơ của chính ông, để minh họa phương pháp diễn giải. Cách làm này khiến cuốn sách mang tính tự sự trí tuệ rất rõ, nơi nhà tư tưởng vừa là người quan sát, vừa là đối tượng phân tích. Người đọc không chỉ tiếp cận một hệ thống lý thuyết, mà còn chứng kiến quá trình hình thành của nó qua những ví dụ sống động.
Giọng văn của Về Giấc Mơ Và Diễn Giải Giấc Mơ mang tính học thuật, đòi hỏi sự kiên nhẫn, nhưng đổi lại là chiều sâu tư tưởng lớn. Cuốn sách không dễ đọc theo kiểu giải trí, song lại có sức ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý học, văn hóa, văn học và nghệ thuật thế kỷ XX.
Về Giấc Mơ Và Diễn Giấc Mơ không chỉ giúp người đọc hiểu giấc mơ theo một cách khác, mà còn gợi mở một nhận thức rộng hơn: con người không hoàn toàn làm chủ chính mình, và những gì bị che giấu trong vô thức vẫn âm thầm lên tiếng, đặc biệt là khi lý trí buông lỏng trong giấc ngủ.
