Chiếc Lược Ngà của Nguyễn Quang Sáng là một truyện ngắn tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, giàu cảm xúc và có sức lay động bền bỉ qua nhiều thế hệ độc giả. Tác phẩm không tái hiện chiến tranh bằng bom đạn hay những trận đánh lớn, mà đi sâu vào một góc rất người của chiến tranh: tình cha con bị chia cắt bởi hoàn cảnh lịch sử khắc nghiệt.
Câu chuyện xoay quanh nhân vật ông Sáu, một cán bộ kháng chiến xa nhà nhiều năm. Khi có dịp trở về thăm con gái là bé Thu, ông mang theo nỗi mong mỏi được con gọi một tiếng “ba”. Nhưng trớ trêu thay, sự xa cách quá lâu cùng vết sẹo trên mặt khiến bé Thu không nhận ra cha mình. Em lạnh lùng, bướng bỉnh và nhất quyết từ chối tình cảm của ông Sáu, dù ông hết lòng yêu thương và nhẫn nhịn. Chỉ đến lúc ông Sáu sắp rời đi, bé Thu mới nhận ra cha và bật lên tiếng gọi ba đầy xúc động, muộn màng nhưng mãnh liệt.
Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi ấy, ông Sáu trở lại chiến khu, mang theo nỗi day dứt và tình yêu con sâu nặng. Trong những ngày ở rừng, ông dồn tất cả sự thương nhớ vào việc làm một chiếc lược ngà để tặng con gái. Chiếc lược trở thành vật kết tinh của tình phụ tử, của niềm hy vọng được bù đắp những mất mát mà chiến tranh gây ra. Nhưng bi kịch lại tiếp diễn khi ông Sáu hy sinh trước khi kịp trao món quà ấy cho con.
Nhân vật bé Thu được khắc họa rất chân thực với tâm lý trẻ thơ rõ nét: bướng bỉnh, cứng cỏi nhưng giàu tình cảm. Sự từ chối của em không phải là vô cảm, mà xuất phát từ lòng trung thành tuyệt đối với hình ảnh người cha trong ký ức. Chính điều đó khiến khoảnh khắc em nhận ra cha và bộc lộ tình yêu trở nên đặc biệt xúc động. Ông Sáu, ngược lại, hiện lên như hình ảnh người cha điển hình trong chiến tranh: yêu con sâu sắc nhưng phải chấp nhận hy sinh hạnh phúc riêng vì lý tưởng chung.
Văn phong của Nguyễn Quang Sáng giản dị, giàu chất Nam Bộ, ít biện pháp tu từ cầu kỳ nhưng rất giàu sức gợi. Tác giả đặc biệt thành công trong việc miêu tả tâm lý nhân vật qua hành động, cử chỉ và đối thoại ngắn gọn. Chiếc lược ngà trong truyện không chỉ là một đồ vật, mà là biểu tượng của tình cha con thiêng liêng, bền chặt, vượt lên trên sự chia cắt của chiến tranh và cái chết.
Chiếc Lược Ngà là một truyện ngắn dung dị nhưng có chiều sâu cảm xúc lớn, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn những mất mát âm thầm mà chiến tranh để lại trong đời sống gia đình. Tác phẩm vừa mang giá trị nhân văn sâu sắc, vừa là lời nhắc nhớ về những tình cảm giản đơn mà thiêng liêng, luôn tồn tại ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
