Biệt Động Sài Gòn – Chuyện Bây Giờ Mới Kể của Mã Thiện Đồng là một tác phẩm mang đậm chất ký sự – hồi ức, mở ra cánh cửa dẫn người đọc bước vào thế giới chiến tranh đô thị bí mật, nơi những chiến công vang dội từng được nhắc đến bằng điện ảnh và huyền thoại nay được kể lại từ bên trong, bằng giọng điệu của người trong cuộc. Cuốn sách không nhằm tái dựng lịch sử theo lối khái quát, mà đi sâu vào những câu chuyện cụ thể, những chi tiết từng bị thời gian và hoàn cảnh che khuất.
Không gian trung tâm của tác phẩm là Sài Gòn trong những năm chiến tranh khốc liệt, nơi hoạt động của lực lượng Biệt động diễn ra ngay giữa lòng đô thị sầm uất. Ở đó, chiến tranh không có chiến hào hay mặt trận rõ ràng, mà tồn tại trong những căn nhà bình thường, những con hẻm quen thuộc, những quán cà phê và dòng người qua lại mỗi ngày. Chính sự đan xen giữa đời sống thường nhật và hoạt động cách mạng bí mật đã tạo nên sức căng đặc biệt cho Biệt Động Sài Gòn – Chuyện Bây Giờ Mới Kể.
Mã Thiện Đồng kể lại câu chuyện với tư cách một người từng trực tiếp tham gia, vì vậy giọng văn mang tính xác thực cao, giàu chi tiết và ít màu mè. Những trận đánh, những phi vụ táo bạo không được miêu tả như huyền thoại anh hùng, mà hiện lên cùng sự chuẩn bị công phu, nỗi lo lắng thường trực, những rủi ro khó lường và cả những mất mát không thể bù đắp. Điều làm nên giá trị đặc biệt của cuốn sách chính là những “chuyện bây giờ mới kể”: những tình huống từng buộc phải im lặng vì yêu cầu bảo mật, những góc khuất mà lịch sử chính thống hiếm khi chạm tới.
Tác phẩm cho thấy rõ tính chất khắc nghiệt của chiến tranh đô thị. Các chiến sĩ biệt động phải sống hai, thậm chí nhiều cuộc đời cùng lúc: ban ngày là người dân bình thường, ban đêm là chiến sĩ hoạt động trong mạng lưới bí mật. Một sai sót nhỏ trong lời nói, một ánh nhìn bất cẩn hay một mối quan hệ bị nghi ngờ đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong bối cảnh ấy, lòng dũng cảm không chỉ thể hiện ở khoảnh khắc ra tay, mà còn ở khả năng chịu đựng áp lực kéo dài và chấp nhận hi sinh trong thầm lặng.
Điều đáng chú ý là Biệt Động Sài Gòn – Chuyện Bây Giờ Mới Kể không né tránh những tổn thất và đau thương. Mã Thiện Đồng viết về đồng đội đã ngã xuống, về những gia đình bị chia cắt, về cảm giác mất mát kéo dài ngay cả khi chiến tranh kết thúc. Những trang viết ấy không bi lụy, nhưng đủ sức gợi để người đọc cảm nhận rõ cái giá của những chiến công từng được ca ngợi ngắn gọn trong sách sử hay phim ảnh.
Về mặt văn phong, cuốn sách mộc mạc, trực diện, giàu chất kể, gần với lời tâm sự hơn là một bản tổng kết lịch sử. Chính sự giản dị ấy giúp câu chuyện giữ được sức nặng cảm xúc, khiến người đọc tin tưởng và lắng nghe. Tác giả không cố gắng nâng mình lên vị trí trung tâm, mà để tập thể Biệt động Sài Gòn hiện lên như một cộng đồng gắn bó, nơi mỗi cá nhân đều góp phần tạo nên sức mạnh chung.
Biệt Động Sài Gòn – Chuyện Bây Giờ Mới Kể không chỉ bổ sung thêm tư liệu cho lịch sử chiến tranh Việt Nam, mà còn giúp người đọc hiểu rõ hơn về con người phía sau những chiến công. Cuốn sách là lời nhắc rằng, đằng sau mỗi trang sử hào hùng là vô số câu chuyện thầm lặng, chỉ có thể được kể trọn vẹn khi thời gian đủ lùi xa để sự thật được cất lên bằng giọng điềm tĩnh và chân thành.
