Việt Nam 1920–1945: Cách mạng và Phản cách mạng của Ngô Văn là một công trình lịch sử đặc biệt, vừa mang tính khảo cứu nghiêm cẩn, vừa thấm đẫm trải nghiệm cá nhân của một người trong cuộc. Cuốn sách không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, mà còn mở ra một góc nhìn khác biệt, thậm chí gây tranh luận, về phong trào cách mạng và những lực lượng đối nghịch tồn tại song song trong cùng một thời kỳ.
Ngô Văn viết về giai đoạn 1920–1945 như một không gian lịch sử chồng chéo giữa khát vọng giải phóng dân tộc, đấu tranh giai cấp, và những mâu thuẫn nội tại trong chính phong trào cách mạng. Thay vì kể lại lịch sử theo tuyến tính quen thuộc, tác giả đi sâu phân tích các tổ chức chính trị, các nhóm tư tưởng và những con người cụ thể đã góp phần tạo nên bức tranh phức tạp của xã hội Việt Nam thời thuộc địa. Các phong trào cộng sản, quốc gia, vô chính phủ, cải lương hay thậm chí là những xu hướng bị gạt ra bên lề chính sử đều được đặt cạnh nhau, soi chiếu lẫn nhau trong cùng một khung cảnh lịch sử.
Một điểm nổi bật của cuốn sách nằm ở cách Ngô Văn tiếp cận khái niệm “cách mạng” và “phản cách mạng”. Với ông, ranh giới giữa hai khái niệm này không hề giản đơn hay tuyệt đối. Tác giả cho thấy nhiều phong trào từng mang lý tưởng giải phóng nhưng dần biến chất khi quyền lực và ý thức hệ chi phối; ngược lại, có những cá nhân hay nhóm bị gán nhãn “phản cách mạng” lại xuất phát từ mong muốn cải biến xã hội theo cách riêng của họ. Cách nhìn này buộc người đọc phải suy nghĩ lại về những khuôn mẫu lịch sử đã quen thuộc, đồng thời nhận ra lịch sử không chỉ được viết bằng chiến thắng, mà còn bằng những thất bại, những tiếng nói bị lãng quên.
Văn phong của Ngô Văn vừa chặt chẽ vừa giàu cảm xúc. Là một người từng tham gia phong trào cách mạng rồi rời bỏ nó, ông viết với sự tỉnh táo của người đã đi qua ảo tưởng, nhưng không rơi vào cay nghiệt hay phủ định sạch trơn. Những trang viết về đời sống công nhân, nông dân, trí thức, về nhà tù, về các cuộc đàn áp và thanh trừng nội bộ mang lại cảm giác chân thực, nhiều khi lạnh lẽo, như một lời chứng hơn là một bản tổng kết lịch sử khô cứng.
Việt Nam 1920–1945: Cách mạng và Phản cách mạng vì thế không phải là một cuốn sách dễ đọc theo nghĩa thông thường. Nó đòi hỏi người đọc sự kiên nhẫn, khả năng đối diện với những quan điểm trái chiều và sẵn sàng chấp nhận lịch sử như một thực thể nhiều tầng, nhiều mâu thuẫn. Đổi lại, cuốn sách mang đến một hiểu biết sâu sắc hơn về nguồn gốc của những xung đột tư tưởng, chính trị đã định hình Việt Nam hiện đại, đồng thời nhắc nhở rằng việc nhìn lại quá khứ một cách trung thực luôn là điều cần thiết để hiểu hiện tại.
