Sống Ở Đời Biết Khi Nào Ta Khôn là một tác phẩm giàu chất tự sự và suy tư của Y Ban – cây bút nữ nổi bật của văn học Việt Nam đương đại. Với giọng văn thẳng thắn, đôi khi sắc sảo đến gai góc, Y Ban đặt ra những câu hỏi day dứt về sự trưởng thành, về cái gọi là “khôn” trong hành trình làm người.
Tác phẩm không đi theo cấu trúc cốt truyện tuyến tính truyền thống, mà giống như những mảnh ghép trải nghiệm được xâu chuỗi bằng suy nghĩ và cảm xúc. Qua từng câu chuyện nhỏ, tác giả chạm đến những tình huống quen thuộc của đời sống: tình yêu, hôn nhân, gia đình, những va vấp xã hội và cả những ảo tưởng tuổi trẻ. Nhân vật trong tác phẩm thường là phụ nữ – những người phải đối diện với định kiến, hy sinh và khát vọng tự do trong một xã hội còn nhiều ràng buộc.
“Sống ở đời” trong cách nhìn của Y Ban không hề đơn giản. Khôn ngoan không phải là biết tính toán thiệt hơn, cũng không phải là che giấu cảm xúc để tồn tại. Đôi khi, cái gọi là “khôn” chỉ là kết quả của những lần vấp ngã, của tổn thương và tự vấn. Câu hỏi “biết khi nào ta khôn?” vì thế không tìm kiếm một đáp án cụ thể, mà mở ra hành trình tự nhận thức kéo dài suốt đời người.
Điểm nổi bật của tác phẩm là sự chân thực. Y Ban không ngại đi thẳng vào những vùng nhạy cảm của tâm lý và thân phận phụ nữ. Bà viết về dục tính, về khát khao được yêu thương và được sống đúng với bản thân bằng thái độ không né tránh. Chính sự táo bạo ấy tạo nên dấu ấn riêng, khiến tác phẩm đôi khi gây tranh luận nhưng cũng vì thế mà giàu sức gợi.
Giọng văn của Y Ban giàu cảm xúc nhưng không ủy mị. Bà thường sử dụng những câu văn ngắn, trực diện, tạo nhịp điệu nhanh và dứt khoát. Ẩn dưới bề mặt có phần gai góc là nỗi trăn trở về giá trị sống, về phẩm giá và quyền được lựa chọn của mỗi con người.
Sống Ở Đời Biết Khi Nào Ta Khôn phù hợp với những độc giả quan tâm đến văn học nữ quyền và những vấn đề xã hội đương đại. Tác phẩm không chỉ kể chuyện mà còn đặt ra những suy nghĩ về cách ta trưởng thành qua trải nghiệm. Giữa những biến động của đời sống, có lẽ sự “khôn” không nằm ở việc tránh khỏi mọi sai lầm, mà ở khả năng hiểu mình và chấp nhận chính mình sau những lần va đập.
