Bất Khuất của Nguyễn Đức Thuận là một tác phẩm hồi ký – tự thuật mang giá trị đặc biệt về Chiến Tranh Việt Nam, nhân chứng và sức chịu đựng của con người trước những hoàn cảnh khắc nghiệt. Cuốn sách không được viết bằng giọng hô hào hay tô đậm chiến công, mà bằng một giọng kể điềm tĩnh, thẳng thắn và nhiều chỗ lặng lẽ đến ám ảnh, đúng với tinh thần của nhan đề: không khuất phục, nhưng cũng không phô trương.
Tác phẩm xoay quanh quãng đời tù đày của tác giả trong hệ thống nhà tù của chính quyền Việt Nam Cộng hòa trước năm 1975. Nguyễn Đức Thuận bị bắt, giam giữ và tra tấn trong nhiều nhà lao khác nhau, trải qua những hình thức đàn áp cả về thể xác lẫn tinh thần. Tuy nhiên, Bất Khuất không chỉ ghi lại nỗi đau cá nhân, mà còn tái hiện một cách chân thực đời sống của những người tù chính trị: cách họ tồn tại, giữ gìn phẩm giá, tổ chức sinh hoạt, học tập và đấu tranh ngay trong lòng ngục tối.
Điểm đáng chú ý của Bất Khuất nằm ở cách tác giả nhìn thẳng vào thực tế mà không cường điệu hóa. Những trận tra tấn, những lần đối mặt với cái chết, những cơn tuyệt vọng được kể lại bằng giọng văn tiết chế, gần như không cảm thán. Chính sự kiệm lời ấy khiến sức nặng của sự thật càng trở nên rõ rệt. Người đọc không bị ép phải xúc động, nhưng khó có thể thờ ơ trước những gì diễn ra.
Bên cạnh yếu tố tố cáo chế độ nhà tù và chính sách đàn áp, cuốn sách còn làm nổi bật sức mạnh tinh thần của con người. “Bất khuất” trong tác phẩm không chỉ là không khai, không phản bội lý tưởng, mà còn là khả năng giữ được nhân tính trong môi trường phi nhân. Những chi tiết về tình đồng đội, sự chia sẻ miếng ăn, sự bảo vệ lẫn nhau trước đòn roi và dụ dỗ cho thấy phẩm chất con người vẫn có thể tồn tại ngay cả khi mọi điều kiện sống bị tước đoạt.
Về mặt lịch sử, Bất Khuất là một tư liệu quan trọng, góp phần bổ sung góc nhìn từ phía người trong cuộc về nhà tù, trại giam và cuộc đấu tranh âm thầm nhưng bền bỉ của các tù nhân chính trị. Cuốn sách giúp người đọc hiểu rõ hơn rằng chiến tranh không chỉ diễn ra ngoài mặt trận, mà còn kéo dài trong những không gian kín, nơi ý chí con người bị thử thách đến tận cùng.
Không phải là một tác phẩm dễ đọc theo nghĩa giải trí, Bất Khuất đòi hỏi người đọc sự kiên nhẫn và một thái độ đọc nghiêm túc. Đổi lại, cuốn sách mang đến một trải nghiệm đọc có chiều sâu, gợi suy ngẫm về tự do, lòng tin và khả năng đứng vững của con người trước bạo lực và áp bức. Với giá trị nhân chứng và tinh thần rõ rệt, Bất Khuất xứng đáng được nhìn nhận như một trong những hồi ký quan trọng về nhà tù và con người trong lịch sử hiện đại Việt Nam.
