Bỏ Vợ của Hồ Biểu Chánh là một tiểu thuyết giàu tính phản biện xã hội, tiếp tục mạch văn hiện thực – đạo lý quen thuộc của ông, nhưng được nhìn từ một góc độ ít được cảm thông hơn: hành động “bỏ vợ” của người đàn ông trong bối cảnh xã hội truyền thống. Nếu Bỏ Chồng đặt trọng tâm vào thân phận người phụ nữ, thì Bỏ Vợ mở ra một hướng nhìn khác, phức tạp và nhiều nghịch lý hơn, khi trách nhiệm, quyền lực và đạo đức của người chồng bị đặt lên bàn cân.
Câu chuyện xoay quanh một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, nơi người đàn ông rơi vào tình trạng bế tắc giữa nghĩa vụ gia đình và khát vọng cá nhân. Trong xã hội mà đàn ông nắm quyền chủ động, việc “bỏ vợ” không bị xem là cú sốc đạo lý lớn như “bỏ chồng”, nhưng Hồ Biểu Chánh không vì thế mà coi nhẹ hệ lụy của hành động này. Ngược lại, ông đi sâu phân tích những rạn nứt âm thầm, những tổn thương kéo dài mà sự đổ vỡ ấy gây ra cho cả người ra đi lẫn người bị bỏ lại.
Nhân vật trung tâm trong Bỏ Vợ không được xây dựng như một kẻ vô trách nhiệm đơn thuần. Hồ Biểu Chánh cho thấy những mâu thuẫn nội tâm của người chồng: sự mệt mỏi trong đời sống hôn nhân, cảm giác bị ràng buộc, và mong muốn tìm một lối thoát cho bản thân. Tuy nhiên, song song với đó là cái giá của lựa chọn ấy — sự đổ vỡ của gia đình, nỗi đau của người vợ, và những phán xét ngấm ngầm từ cộng đồng. Nhà văn không bênh vực tuyệt đối, cũng không kết án gay gắt, mà để nhân vật tự đối diện với hậu quả đạo lý và tinh thần của hành động mình gây ra.
Một điểm đáng chú ý của tác phẩm là cách Hồ Biểu Chánh phơi bày sự bất bình đẳng giới trong hôn nhân truyền thống. Người đàn ông có nhiều “quyền” hơn để rời bỏ cuộc hôn nhân, nhưng cũng chính vì thế mà trách nhiệm đạo đức của họ nặng nề hơn. Trong Bỏ Vợ, người vợ hiện lên như hình ảnh của sự chịu đựng, cam phận và tổn thương lặng lẽ — một kiểu bi kịch quen thuộc trong xã hội cũ, nơi phụ nữ thường không có khả năng tự quyết định số phận mình.
Văn phong của Bỏ Vợ vẫn giữ nét đặc trưng của Hồ Biểu Chánh: mạch lạc, giản dị, đậm chất đời sống Nam Bộ. Các tình huống được triển khai tự nhiên, đối thoại gần gũi, phản ánh rõ nếp nghĩ và chuẩn mực đạo lý của thời đại. Chính lối viết không cầu kỳ ấy khiến những vấn đề luân lý phức tạp trở nên dễ tiếp cận, đồng thời tạo điều kiện để người đọc tự suy ngẫm thay vì bị dẫn dắt áp đặt.
Ở chiều sâu tư tưởng, Bỏ Vợ không chỉ nói về sự tan vỡ của một gia đình, mà còn đặt ra vấn đề trách nhiệm trong hôn nhân: khi tình cảm không còn, con người nên hành xử thế nào để không phản bội lương tri và nghĩa tình. Tác phẩm cho thấy Hồ Biểu Chánh, dù chịu ảnh hưởng mạnh của đạo lý truyền thống, vẫn luôn quan tâm đến nỗi khổ thực tế của con người và tìm cách dung hòa giữa luân thường và cảm xúc cá nhân.
Bỏ Vợ vì thế là một tác phẩm có giá trị phản ánh xã hội rõ nét, góp phần hoàn chỉnh bức tranh về hôn nhân, gia đình và đạo đức trong văn học Hồ Biểu Chánh. Cuốn sách không chỉ giúp người đọc hiểu thêm về một thời kỳ xã hội cụ thể, mà còn gợi ra những suy tư lâu dài về trách nhiệm, sự lựa chọn và cái giá phải trả cho tự do cá nhân trong đời sống gia đình.
