Căn Phòng Của Giovanni của James Baldwin là một trong những tác phẩm quan trọng và táo bạo nhất của văn học Mỹ thế kỷ XX, không chỉ vì chủ đề đồng tính nam còn gây nhiều tranh cãi vào thời điểm xuất bản, mà còn bởi chiều sâu tâm lý và giọng văn giàu chất suy tưởng hiếm có. Cuốn tiểu thuyết đặt con người trước câu hỏi căn bản về bản ngã, sự cô độc và cái giá phải trả cho việc chối bỏ chính mình.
Câu chuyện được kể qua lời tự thuật của David, một người Mỹ trẻ sống tại Paris, đang đứng trước đêm cuối cùng trước khi người tình của mình – Giovanni – bị xử tử. Từ khoảnh khắc căng thẳng ấy, dòng hồi tưởng mở ra, đưa người đọc quay về những ngày David lạc lõng nơi đất khách, vật lộn giữa những chuẩn mực đạo đức anh thừa hưởng và những khát khao sâu kín không dám thừa nhận. Giovanni xuất hiện như một ngọn lửa vừa sưởi ấm vừa thiêu đốt: một người đàn ông Ý nghèo, sống bản năng, mãnh liệt và khao khát được yêu trọn vẹn.
“Căn phòng” trong nhan đề không chỉ là không gian vật lý chật hẹp nơi hai người chung sống, mà còn là biểu tượng cho thế giới nội tâm bị dồn nén, nơi những ham muốn bị che giấu và nỗi sợ hãi phơi bày con người thật va chạm dữ dội. Baldwin miêu tả không gian ấy bằng thứ ngôn ngữ giàu hình ảnh, vừa u tối vừa thân mật, khiến người đọc cảm nhận rõ sự ngột ngạt của một tình yêu không được phép tồn tại công khai. Căn phòng trở thành nơi trú ẩn, nhưng đồng thời cũng là chiếc bẫy, nơi David càng yêu Giovanni bao nhiêu thì càng hoảng loạn bấy nhiêu trước viễn cảnh phải đối diện với sự thật về bản thân.
Điều làm nên sức nặng đặc biệt của Căn Phòng Của Giovanni không nằm ở cốt truyện bi kịch, mà ở cách Baldwin giải phẫu tâm lý nhân vật một cách không khoan nhượng. David không phải nạn nhân thuần túy, mà là kẻ đồng lõa với chính nỗi hèn nhát của mình. Anh lựa chọn sự an toàn của một đời sống “bình thường”, chấp nhận làm tổn thương người khác để tránh đối diện với sự thật. Qua đó, Baldwin đặt ra một câu hỏi đau đớn: liệu sự chối bỏ bản thân có khác gì một hình thức tự hủy, và cái giá của nó có bao giờ chỉ do một người gánh chịu?
Bên cạnh chủ đề tính dục, tác phẩm còn chạm đến những tầng sâu hơn của thân phận con người: cảm giác lưu vong, sự cô đơn cố hữu, nỗi sợ không được yêu và không xứng đáng với tình yêu. Paris trong tiểu thuyết không phải là thành phố lãng mạn quen thuộc, mà là mê cung của những linh hồn lạc lối, nơi mỗi nhân vật đều tìm cách trốn chạy khỏi chính mình bằng rượu, dục vọng hoặc những mối quan hệ tạm bợ.
Văn phong của James Baldwin vừa lạnh lùng vừa trữ tình, giàu chất triết luận nhưng không hề khô cứng. Ông viết về tình yêu đồng giới không như một tuyên ngôn, mà như một bi kịch nhân sinh phổ quát, nơi nỗi đau không bắt nguồn từ việc yêu ai, mà từ việc không dám sống thật. Chính vì thế, Căn Phòng Của Giovanni vượt ra khỏi mọi ranh giới về giới tính hay thời đại, trở thành một tác phẩm ám ảnh lâu dài, buộc người đọc phải đối diện với những góc khuất mà đôi khi chính họ cũng cố tình né tránh.
