Chỉ Một Lần Yêu của Bà Tùng Long là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho dòng tiểu thuyết tâm lý – xã hội Việt Nam nửa sau thế kỷ XX, nơi tình yêu không được nhìn như cơn say lãng mạn nhất thời mà như một định mệnh, một lựa chọn có sức chi phối toàn bộ đời sống tinh thần của con người. Với giọng văn nhẹ nhàng, đằm thắm nhưng không né tránh bi kịch, cuốn sách để lại dấu ấn bền bỉ trong lòng nhiều thế hệ độc giả.
Câu chuyện xoay quanh số phận của những con người bình thường, sống trong khuôn khổ gia đình và xã hội truyền thống, nơi tình yêu thường xuyên phải nhường chỗ cho bổn phận, đạo lý và những quy ước ngầm khắt khe. Nhân vật nữ trung tâm hiện lên với nội tâm giàu cảm xúc, sâu sắc nhưng luôn bị giằng xé giữa khát vọng yêu và trách nhiệm làm người con, người vợ, người phụ nữ “đúng mực” trong con mắt xã hội. Tình yêu trong Chỉ Một Lần Yêu không ồn ào, không dữ dội theo kiểu tiểu thuyết lãng mạn phương Tây, mà âm ỉ, lặng lẽ, nhiều khi được nuôi dưỡng bằng hy sinh và chịu đựng.
Điểm đặc sắc của tác phẩm nằm ở cách Bà Tùng Long khắc họa tâm lý nhân vật. Những cảm xúc rất nhỏ, rất kín – một ánh nhìn chậm lại, một lần im lặng kéo dài, một suy nghĩ bị kìm nén – đều được miêu tả tinh tế, khiến người đọc cảm nhận rõ sức nặng của đời sống nội tâm. Tình yêu trong thế giới của bà không chỉ là cảm xúc cá nhân, mà còn là thước đo nhân cách, là nơi con người tự đối diện với giới hạn của chính mình. Yêu một lần, nhưng là yêu đến tận cùng, và cũng là yêu trong ý thức rõ ràng về mất mát.
Bối cảnh xã hội trong Chỉ Một Lần Yêu được dựng lên bằng những chi tiết quen thuộc của đời sống đô thị và gia đình Việt Nam thời cũ. Ở đó, người phụ nữ thường phải lựa chọn im lặng, cam chịu, hoặc hy sinh hạnh phúc riêng để giữ gìn trật tự chung. Bà Tùng Long không lên án gay gắt, cũng không lý tưởng hóa nỗi đau; bà kể câu chuyện của mình bằng sự thấu cảm, để người đọc tự nhận ra những bất công tinh vi ẩn dưới vẻ ngoài yên ổn của đời sống gia đình.
Văn phong của Bà Tùng Long giản dị, trong sáng, mang nhịp điệu chậm rãi, phù hợp với việc đào sâu tâm lý hơn là đẩy nhanh tình tiết. Chính sự chừng mực này khiến câu chuyện có sức lan tỏa lâu dài. Những bi kịch trong sách không đến từ biến cố lớn, mà từ những lựa chọn rất đời: chọn yêu hay chọn an toàn, chọn sống cho mình hay sống theo kỳ vọng của người khác. Và trong nhiều trường hợp, nhân vật chấp nhận chỉ yêu một lần, bởi họ hiểu rằng yêu thêm lần nữa đồng nghĩa với việc phá vỡ toàn bộ trật tự đã dày công gìn giữ.
Chỉ Một Lần Yêu không phải là cuốn sách khiến người đọc choáng ngợp, mà là tác phẩm khiến người ta lặng đi. Nó gợi nhớ đến những mối tình thầm lặng, những cảm xúc từng được cất giấu rất kỹ trong đời sống cá nhân của mỗi người. Với chiều sâu tâm lý, sự tinh tế trong quan sát và lòng nhân ái dành cho số phận con người, cuốn sách xứng đáng được xem là một tiếng nói dịu dàng nhưng bền bỉ của văn học Việt Nam về tình yêu và thân phận phụ nữ.
