Chiến Đấu Trong Vòng Vây của Võ Nguyên Giáp và Hữu Mai là một cuốn hồi ức chiến tranh quan trọng, ghi lại giai đoạn đặc biệt gian nan của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi lực lượng cách mạng còn non trẻ, bị bao vây, cô lập và phải tồn tại trong điều kiện cực kỳ thiếu thốn. Cuốn sách không nhằm dựng nên một thiên anh hùng ca hoành tráng, mà tập trung tái hiện thực trạng chiến đấu trong thế yếu, nơi từng quyết định, từng bước đi đều gắn liền với sinh tử của cả lực lượng.
Nội dung hồi ức xoay quanh thời kỳ đầu kháng chiến, khi quân đội ta phải đối mặt với ưu thế vượt trội của đối phương về quân số, vũ khí và phương tiện. “Vòng vây” trong tác phẩm không chỉ là vòng vây quân sự, mà còn là vòng vây về kinh tế, hậu cần, thông tin và tâm lý. Người đọc theo dõi cách lực lượng kháng chiến buộc phải phân tán, cơ động liên tục, vừa đánh vừa tránh, vừa giữ lực lượng, vừa tìm đường tồn tại lâu dài.
Hình ảnh người lính trong Chiến Đấu Trong Vòng Vây hiện lên trong tư thế chịu đựng và bền bỉ hơn là xung phong quyết liệt. Đó là những chiến sĩ sống trong thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu thuốc men, phải dựa vào dân, vào rừng núi, vào tinh thần đồng đội để trụ lại. Những trận đánh được kể không nhấn vào thắng lợi vang dội, mà nhấn vào việc giữ được người, giữ được thế trận, không để bị tiêu diệt. Người lính hiện ra mệt mỏi, đói rét, nhưng không tan rã.
Ở tầng chỉ huy, cuốn sách phản ánh rõ tư duy quân sự của Võ Nguyên Giáp trong giai đoạn khó khăn nhất: tránh đối đầu trực diện, lấy bảo toàn lực lượng làm ưu tiên, kiên nhẫn chờ thời cơ. Các quyết định chiến lược được kể lại trong bối cảnh cực kỳ căng thẳng, khi mỗi sai lầm đều có thể dẫn đến tổn thất không thể cứu vãn. Vai trò của Hữu Mai trong tác phẩm là giúp những hồi ức ấy được thể hiện mạch lạc, rõ ràng, giữ được sự chính xác lịch sử nhưng vẫn có chiều sâu tự sự.
Điểm nổi bật của Chiến Đấu Trong Vòng Vây là giọng kể điềm tĩnh, tiết chế cảm xúc. Cuốn sách không tô đậm chiến công, cũng không né tránh khó khăn hay sai lầm. Chiến tranh được nhìn như một quá trình dài của thử thách, nơi thắng lợi cuối cùng chỉ có thể đến nếu vượt qua được những giai đoạn bị dồn ép đến tận cùng.
Với tư cách một cuốn hồi ức, Chiến Đấu Trong Vòng Vây mang giá trị tư liệu lịch sử rõ rệt, đồng thời giúp người đọc hiểu sâu hơn bản chất của chiến tranh cách mạng: không phải lúc nào cũng là tiến công và chiến thắng, mà trước hết là tồn tại, chịu đựng và không bị nghiền nát trong vòng vây. Cuốn sách phù hợp với những ai muốn nhìn chiến tranh từ giai đoạn khốc liệt nhất, khi niềm tin và ý chí còn quan trọng hơn súng đạn.
