Giai đoạn 1954-1975 là một thời kỳ đầy biến động trong lịch sử Việt Nam, nhưng đây cũng là quãng thời gian ghi dấu những thành tựu rực rỡ và nền móng vững chắc của hệ thống giáo dục tại miền Nam. Trong cuốn sách Giáo dục miền Nam Việt Nam 1954-1975, tác giả Trần Văn Chánh đã thực hiện một công trình khảo cứu công phu, khách quan và đầy tâm huyết để phác họa lại bức tranh toàn cảnh về một nền giáo dục được xây dựng trên ba trụ cột cốt lõi: Nhân bản, Dân tộc và Khai phóng. Đây không chỉ là một cuốn sách lịch sử giáo dục thuần túy mà còn là một bài học quý giá về cách hình thành nhân cách và tri thức cho những thế hệ rường cột của quốc gia.
Tác giả Trần Văn Chánh đã khéo léo dẫn dắt độc giả đi qua từng giai đoạn hình thành và phát triển của hệ thống học đường miền Nam, từ tiểu học cho đến đại học. Điểm sáng lớn nhất mà cuốn sách nhấn mạnh chính là triết lý giáo dục nhân bản, nơi con người được đặt vào vị trí trung tâm, mọi nỗ lực giảng dạy đều hướng tới việc phát huy tối đa tiềm năng cá nhân và tôn trọng tự do tư tưởng. Tính dân tộc được thể hiện qua việc gìn giữ phong tục tập quán và lòng yêu nước, trong khi tính khai phóng mở ra cánh cửa tiếp nhận những tinh hoa tri thức của nhân loại, không bị gò bó trong những khuôn mẫu định sẵn.
Cuốn sách cung cấp những tư liệu quý giá về chương trình học, phương pháp thi cử và đặc biệt là tinh thần của người thầy trong giai đoạn này. Người đọc sẽ tìm thấy những hình ảnh xúc động về sự nghiêm túc trong học thuật, sự tôn trọng tuyệt đối giữa thầy và trò, cũng như nỗ lực bền bỉ của chính quyền và xã hội lúc bấy giờ trong việc phổ cập giáo dục dù trong hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt. Tác giả không ngần ngại phân tích những ưu điểm và cả những hạn chế, giúp chúng ta có cái nhìn đa chiều và công tâm nhất về một di sản giáo dục đã đào tạo nên rất nhiều trí thức tài năng, có uy tín trên trường quốc tế.
Giáo dục miền Nam Việt Nam 1954-1975 còn là một sự gợi mở cho những người làm công tác giáo dục hiện đại. Những giá trị về quyền tự trị đại học, sự độc lập của giới học thuật hay phương pháp sư phạm chú trọng vào thực chất hơn là bằng cấp được trình bày trong sách vẫn còn nguyên giá trị thời đại. Trần Văn Chánh đã thành công trong việc khơi gợi lại niềm tự hào và sự trân trọng đối với những người đã đặt nền móng cho một hệ thống giáo dục văn minh, tiến bộ.
Khép lại những trang sách, độc giả không chỉ thu nhận được một lượng kiến thức khổng lồ về lịch sử giáo dục mà còn cảm nhận được hơi thở của một thời đại đầy khát vọng. Đây là cuốn sách cần thiết cho bất kỳ ai quan tâm đến giáo dục, văn hóa và lịch sử nước nhà, để hiểu rằng nền tảng tri thức và nhân cách của một dân tộc luôn bắt đầu từ những giá trị học đường đúng đắn và vững bền.
