Hiệp Sĩ Không Hiện Hữu của Italo Calvino nằm trong bộ Tổ Tiên Của Chúng Ta là một trong những tác phẩm đặc sắc nhất của văn học Ý thế kỷ XX, nơi trí tưởng tượng, triết lý và giễu nhại hòa quyện thành một câu chuyện vừa nhẹ tênh vừa sâu sắc. Cuốn tiểu thuyết đưa người đọc bước vào thế giới hiệp sĩ thời Trung cổ, nhưng đó không phải là một Trung cổ quen thuộc với hào quang anh hùng ca, mà là một không gian mang tính biểu tượng, nơi con người liên tục bị đặt trước câu hỏi về bản chất tồn tại, trách nhiệm và ý nghĩa của việc “là chính mình”.
Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Agilulf, một hiệp sĩ không có thân xác, chỉ tồn tại nhờ bộ áo giáp trắng sáng và ý chí sắt đá. Agilulf không ăn, không ngủ, không có ham muốn cá nhân, nhưng lại là hình mẫu hoàn hảo của kỷ luật, danh dự và tuân thủ luật lệ. Sự nghịch lý nằm ở chỗ: một con người không tồn tại về mặt vật chất lại là kẻ “đúng chuẩn” nhất trong hàng ngũ hiệp sĩ của Charlemagne. Qua hình tượng này, Calvino khéo léo chạm tới một vấn đề cốt lõi của đời sống hiện đại: liệu việc sống đúng vai trò, đúng quy tắc có đồng nghĩa với việc thực sự tồn tại hay không.
Đối lập với Agilulf là hàng loạt nhân vật mang đầy nhược điểm rất “người”: hiệp sĩ Rambaldo bồng bột, Bradamante mạnh mẽ nhưng đầy mâu thuẫn nội tâm, hay Gurdulù – kẻ tồn tại thuần túy bằng bản năng, gần như hòa tan vào thế giới xung quanh. Những con người ấy có thân xác, có cảm xúc, có sai lầm, và chính vì thế họ sống động hơn, dù không hề hoàn hảo. Calvino dựng nên sự tương phản này để cho thấy hai thái cực của tồn tại: một bên là ý thức thuần túy không thân xác, một bên là thân xác gần như không có ý thức. Con người, trong trạng thái trọn vẹn nhất, có lẽ phải đứng ở đâu đó giữa hai cực ấy.
Lối kể chuyện của Hiệp Sĩ Không Hiện Hữu mang đậm phong cách Calvino: hóm hỉnh, tinh tế, giàu chất ngụ ngôn. Ông mượn bối cảnh Trung cổ để nói về những băn khoăn rất hiện đại: sự tha hóa của vai trò xã hội, nỗi ám ảnh về danh tính, và cảm giác trống rỗng khi con người chỉ còn là một “chức năng” vận hành trơn tru trong bộ máy lớn. Cuốn tiểu thuyết vì thế không chỉ là một câu chuyện phiêu lưu, mà còn là một bản suy tư nhẹ nhàng nhưng sắc bén về đời sống tinh thần.
Đọc Hiệp Sĩ Không Hiện Hữu, người ta vừa bật cười trước những tình huống trào lộng, vừa chậm lại để ngẫm nghĩ về chính mình. Agilulf, với bộ áo giáp rỗng không, gợi ra hình ảnh của những con người tưởng như rất “đúng đắn” trong xã hội, nhưng lại đánh mất sự sống nội tâm. Ngược lại, những nhân vật đầy khiếm khuyết lại cho thấy vẻ đẹp của sự bất toàn, nơi con người chấp nhận mâu thuẫn, sai lầm và cảm xúc như một phần không thể thiếu của tồn tại.
Với dung lượng không dài, giọng văn trong trẻo và chiều sâu tư tưởng đáng kể, Hiệp Sĩ Không Hiện Hữu là một tác phẩm vừa dễ đọc vừa khó quên. Cuốn sách không áp đặt câu trả lời, mà mở ra một không gian suy nghĩ, nơi mỗi người đọc có thể tự soi chiếu mình giữa “tồn tại” và “không tồn tại”, giữa việc sống đúng vai và việc sống như một con người thực sự.
