Quốc Văn – Giáo Khoa Thư là một bộ sách đặc biệt gắn liền với tiến trình hình thành và chuẩn hóa chữ Quốc ngữ trong giáo dục Việt Nam đầu thế kỷ XX. Công trình này do Trần Trọng Kim chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của Đặng Đình Phúc và Đỗ Thận. Đây là một trong những bộ sách giáo khoa nền tảng, góp phần định hình tư duy, ngôn ngữ và nhân sinh quan của nhiều thế hệ học sinh Việt Nam thời kỳ đầu hiện đại.
Ra đời trong bối cảnh xã hội chuyển mình mạnh mẽ, khi chữ Quốc ngữ dần thay thế chữ Hán và chữ Nôm trong hệ thống giáo dục, Quốc Văn – Giáo Khoa Thư không chỉ là tài liệu dạy đọc, dạy viết đơn thuần. Bộ sách còn truyền tải những bài học đạo đức, những câu chuyện ngắn giàu ý nghĩa giáo dục, những bài tập rèn luyện tư duy và cách hành văn. Nội dung được xây dựng theo cấp lớp, từ sơ đẳng đến cao hơn, giúp học sinh từng bước nắm vững tiếng Việt và phát triển khả năng diễn đạt.
Điểm nổi bật của bộ sách nằm ở văn phong giản dị, trong sáng nhưng chuẩn mực. Các bài học thường xoay quanh những đề tài gần gũi: gia đình, thầy cô, lòng hiếu thảo, tình yêu quê hương, đức tính siêng năng, trung thực. Thông qua những mẩu chuyện ngắn và bài tập thực hành, học sinh không chỉ học chữ mà còn được nuôi dưỡng nhân cách theo những chuẩn mực đạo lý truyền thống kết hợp với tinh thần cải cách.
Trần Trọng Kim với tư cách chủ biên đã thể hiện rõ tầm nhìn của một nhà giáo dục muốn xây dựng nền học vấn hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc. Cách lựa chọn từ ngữ, cấu trúc bài học và phương pháp trình bày cho thấy sự chú trọng đến tính hệ thống và sư phạm. Bộ sách góp phần chuẩn hóa cách dùng từ, cách đặt câu, cũng như tạo nền tảng cho văn xuôi Quốc ngữ phát triển sau này.
Về mặt lịch sử giáo dục, Quốc Văn – Giáo Khoa Thư được xem là một dấu mốc quan trọng. Nó không chỉ phục vụ mục tiêu dạy học trong nhà trường, mà còn phản ánh lý tưởng xây dựng con người mới trong bối cảnh xã hội đang tìm kiếm con đường hiện đại hóa. Qua từng bài học, người đọc hôm nay có thể cảm nhận được không khí của một thời kỳ mà tri thức và đạo đức được xem là nền tảng để kiến thiết quốc gia.
Giá trị của bộ sách vượt khỏi phạm vi giáo khoa. Với nhiều người, đây còn là ký ức về một thời học trò xưa, về những trang sách mộc mạc nhưng thấm đẫm tinh thần khai sáng. Khi đọc lại Quốc Văn – Giáo Khoa Thư, ta không chỉ thấy một tài liệu dạy tiếng Việt, mà còn nhận ra một phần lịch sử văn hóa và giáo dục Việt Nam trong giai đoạn giao thời đầy biến động.
