Sử Thi Ấn Độ Vĩ Đại Mahabharata Và Chí Tôn Ca là một trong những di sản tinh thần đồ sộ và sâu sắc nhất của văn minh Ấn Độ cổ đại. Không chỉ là một tác phẩm văn học, Mahabharata còn là kho tàng triết học, tôn giáo, đạo đức và lịch sử, phản ánh cách con người Ấn Độ cổ nhìn nhận thế giới, bổn phận và số phận. Ẩn chứa trong lòng sử thi ấy, Chí Tôn Ca (Bhagavad Gita) tỏa sáng như một cốt lõi tư tưởng, cô đọng tinh hoa trí tuệ hàng nghìn năm.
Về mặt cốt truyện, Mahabharata xoay quanh cuộc xung đột giữa hai nhánh hoàng tộc Kuru: Pandava và Kaurava. Một bên là năm anh em Pandava, đại diện cho chính nghĩa, danh dự và trật tự đạo đức; bên kia là một trăm anh em Kaurava, tượng trưng cho tham vọng, quyền lực và sự suy đồi luân lý. Cuộc tranh chấp ngai vàng kéo dài qua nhiều thế hệ, tích tụ thù hận, mưu mô và phản bội, cuối cùng bùng nổ thành đại chiến Kurukshetra – một trong những trận chiến khốc liệt nhất trong lịch sử sử thi thế giới.
Các nhân vật của Mahabharata không được xây dựng theo mô hình thiện – ác đơn giản. Yudhishthira chính trực nhưng nhiều do dự, Arjuna dũng mãnh nhưng đầy hoài nghi, Bhima mạnh mẽ song nóng nảy, còn Karna – kẻ đứng về phe đối địch – lại là hình tượng bi tráng của lòng trung thành và bi kịch thân phận. Chính sự phức tạp này khiến sử thi mang hơi thở rất “người”, nơi không ai hoàn toàn đúng hay sai, mà đều bị ràng buộc bởi nghiệp lực và lựa chọn của chính mình.
Trong bối cảnh đại chiến sắp nổ ra, Chí Tôn Ca xuất hiện như một cuộc đối thoại mang tầm vũ trụ. Trên chiến xa giữa chiến trường, Arjuna rơi vào khủng hoảng tinh thần khi nhận ra mình sắp phải giết chính người thân, thầy dạy và bằng hữu. Đối diện sự sụp đổ nội tâm ấy, Krishna – hiện thân của Thượng Đế – giảng giải cho Arjuna về Dharma (bổn phận), Karma (nghiệp), Bhakti (đức tin) và con đường giải thoát.
Chí Tôn Ca không cổ vũ bạo lực, cũng không né tránh nó. Văn bản này đặt ra một vấn đề cốt lõi: con người không thể trốn tránh hành động, nhưng có thể lựa chọn cách hành động. Krishna dạy Arjuna hành động vô ngã, làm tròn bổn phận mà không chấp trước vào kết quả, từ đó đạt đến tự do tinh thần. Đây chính là nền tảng triết học ảnh hưởng sâu rộng đến Ấn Độ giáo, Phật giáo, và cả tư tưởng phương Đông nói chung.
Điều làm Mahabharata trở nên vĩ đại không chỉ nằm ở quy mô khổng lồ – với hàng trăm nghìn câu thơ, hàng nghìn nhân vật và vô số tuyến truyện đan xen – mà ở khả năng bao quát toàn bộ đời sống con người. Tình thân, chiến tranh, quyền lực, tình yêu, phản bội, đức tin, nghi ngờ và sự giác ngộ cùng tồn tại trong một chỉnh thể vừa hỗn loạn vừa có trật tự nội tại.
Sử Thi Ấn Độ Vĩ Đại Mahabharata Và Chí Tôn Ca không phải là câu chuyện của một thời đại đã qua. Đó là tấm gương khổng lồ soi chiếu những xung đột muôn thuở của con người: giữa bổn phận và cảm xúc, giữa lý trí và đức tin, giữa khát vọng cá nhân và trật tự vũ trụ. Chính vì thế, dù được sinh ra từ Ấn Độ cổ đại, sử thi này vẫn tiếp tục đối thoại với thế giới hiện đại, như một bản trường ca bất tận về con người trên hành trình tìm kiếm ý nghĩa sống.
