Toàn Cầu Hóa Và Những Mặt Trái của Joseph E. Stiglitz là một trong những cuốn sách kinh tế – chính trị có ảnh hưởng sâu rộng, đặt ra cái nhìn phản biện mạnh mẽ đối với tiến trình toàn cầu hóa mà thế giới đã và đang theo đuổi. Với tư cách là một nhà kinh tế đoạt giải Nobel và từng giữ nhiều vị trí quan trọng trong các tổ chức tài chính quốc tế, Stiglitz không viết từ góc nhìn bên ngoài, mà từ trải nghiệm trực tiếp bên trong “bộ máy” điều hành kinh tế toàn cầu.
Cuốn sách mở đầu bằng việc chỉ ra một nghịch lý lớn: toàn cầu hóa được quảng bá như con đường dẫn tới thịnh vượng chung, nhưng trên thực tế lại tạo ra nhiều bất bình đẳng, bất ổn và khủng hoảng hơn cho nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển. Stiglitz không phủ nhận toàn cầu hóa như một hiện tượng tất yếu, mà tập trung phân tích cách nó đã được triển khai, ai là người thiết kế luật chơi và ai là người hưởng lợi nhiều nhất.
Một trọng tâm xuyên suốt Toàn Cầu Hóa Và Những Mặt Trái là vai trò của các tổ chức tài chính quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Stiglitz cho rằng những thể chế này, dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của các quốc gia giàu có, đã áp đặt những chính sách kinh tế cứng nhắc lên các nước nghèo: tự do hóa tài chính quá nhanh, thắt chặt chi tiêu công, tư nhân hóa thiếu kiểm soát. Những chính sách này, thay vì thúc đẩy tăng trưởng, lại khiến nhiều nền kinh tế rơi vào suy thoái sâu hơn, gia tăng thất nghiệp và bất ổn xã hội.
Cuốn sách dành nhiều chương để phân tích các cuộc khủng hoảng tài chính tại châu Á, Nga và Mỹ Latinh như những ví dụ điển hình cho mặt trái của toàn cầu hóa. Qua đó, Stiglitz cho thấy sự nguy hiểm của dòng vốn quốc tế ngắn hạn, sự thiếu minh bạch trong thị trường tài chính và cách các quyết định chính sách sai lầm có thể nhanh chóng lan rộng trên quy mô toàn cầu. Những phân tích này không chỉ mang tính học thuật mà còn giàu tính cảnh báo.
Một điểm đặc biệt của Toàn Cầu Hóa Và Những Mặt Trái là giọng điệu nhân văn rõ rệt. Stiglitz không chỉ nói về con số tăng trưởng hay cán cân thương mại, mà nhấn mạnh đến số phận của những con người cụ thể: công nhân mất việc, nông dân phá sản, các cộng đồng bị gạt ra bên lề quá trình phát triển. Đối với ông, một mô hình kinh tế chỉ thực sự thành công khi nó cải thiện đời sống của đa số người dân, chứ không phải chỉ làm giàu cho một nhóm nhỏ.
Bên cạnh phê phán, cuốn sách cũng đề xuất những hướng đi khác cho toàn cầu hóa. Stiglitz kêu gọi cải cách các thể chế kinh tế quốc tế, tăng tính dân chủ và minh bạch trong việc ra quyết định, đồng thời cho phép các quốc gia có không gian chính sách phù hợp với điều kiện riêng của mình. Ông cho rằng toàn cầu hóa có thể mang lại lợi ích rộng rãi hơn nếu được quản lý công bằng và có trách nhiệm.
Với lập luận sắc bén, ví dụ phong phú và góc nhìn từ bên trong hệ thống, Toàn Cầu Hóa Và Những Mặt Trái không chỉ là một cuốn sách kinh tế, mà còn là một bản phản biện sâu sắc về con đường phát triển của thế giới hiện đại. Đây là tác phẩm quan trọng đối với những ai quan tâm đến kinh tế toàn cầu, chính sách công và câu hỏi lớn về công bằng trong thời đại toàn cầu hóa.
