Vươn Lên Từ Vực Thẳm – Thần Kỳ Kinh Tế Tây Đức Sau 1945 của Tôn Thất Thông là một công trình nghiên cứu kinh tế – lịch sử có chiều sâu, tiếp nối và mở rộng mạch phân tích về sự phục hồi ngoạn mục của nước Đức sau Thế chiến II. Cuốn sách tập trung vào giai đoạn ngay sau năm 1945, khi Tây Đức đứng trước một thực tế gần như sụp đổ toàn diện: cơ sở hạ tầng tan hoang, sản xuất đình trệ, đời sống xã hội rối loạn và niềm tin vào tương lai bị bào mòn nghiêm trọng. Trong bối cảnh ấy, sự vươn dậy mạnh mẽ của nền kinh tế Tây Đức không chỉ là một hiện tượng đáng kinh ngạc, mà còn là một trường hợp điển hình để suy ngẫm về con đường tái thiết và phát triển.
Tôn Thất Thông không nhìn “thần kỳ kinh tế” như một phép màu ngẫu nhiên, mà tiếp cận nó như kết quả của những lựa chọn chính sách có tính hệ thống và nhất quán. Vươn Lên Từ Vực Thẳm phân tích kỹ lưỡng các quyết định mang tính nền tảng của chính quyền Tây Đức trong những năm đầu hậu chiến, đặc biệt là cải cách tiền tệ, tự do hóa giá cả và tái lập trật tự thị trường. Những bước đi này, dù gây tranh cãi và đối mặt với không ít rủi ro ban đầu, đã tạo ra động lực mạnh mẽ để khơi thông sản xuất, khuyến khích lao động và phục hồi niềm tin xã hội.
Một điểm nổi bật của cuốn sách là việc làm rõ vai trò của mô hình kinh tế thị trường xã hội – sự dung hòa giữa nguyên tắc thị trường tự do và trách nhiệm xã hội của nhà nước. Tôn Thất Thông cho thấy Tây Đức không chọn con đường tự do tuyệt đối, cũng không quay về kiểm soát tập trung, mà xây dựng một khuôn khổ thể chế trong đó cạnh tranh được bảo vệ, quyền sở hữu tư nhân được tôn trọng, đồng thời an sinh xã hội vẫn giữ vai trò ổn định đời sống. Chính sự cân bằng này giúp nền kinh tế vừa tăng trưởng nhanh, vừa hạn chế được những xung đột xã hội nghiêm trọng.
Cuốn sách cũng dành nhiều trang phân tích yếu tố con người và văn hóa lao động. Theo tác giả, “thần kỳ” không thể xảy ra nếu thiếu tinh thần kỷ luật, tay nghề cao và ý chí tái thiết của người dân Đức sau chiến tranh. Những giá trị này, kết hợp với hệ thống giáo dục nghề nghiệp và tổ chức sản xuất hiệu quả, đã tạo nên một lực lượng lao động có khả năng đáp ứng nhanh chóng nhu cầu phục hồi và phát triển công nghiệp.
Bên cạnh các yếu tố nội tại, Vươn Lên Từ Vực Thẳm không bỏ qua bối cảnh quốc tế. Tác giả đặt Kế hoạch Marshall, môi trường chính trị của Chiến tranh Lạnh và tiến trình hội nhập châu Âu vào đúng vị trí của chúng: quan trọng nhưng không mang tính quyết định tuyệt đối. Viện trợ và điều kiện quốc tế chỉ phát huy tác dụng khi được kết hợp với chính sách trong nước phù hợp và một thể chế đủ mạnh để hấp thụ nguồn lực.
Với văn phong rõ ràng, lập luận chặt chẽ và cách trình bày giàu tính phân tích, Vươn Lên Từ Vực Thẳm – Thần Kỳ Kinh Tế Tây Đức Sau 1945 không chỉ là một cuốn sách về lịch sử kinh tế châu Âu, mà còn là tài liệu tham khảo giá trị cho những ai quan tâm đến vấn đề tái thiết, cải cách và phát triển kinh tế sau khủng hoảng. Cuốn sách gợi mở những bài học sâu sắc về vai trò của thể chế, chính sách và niềm tin xã hội trong hành trình đi lên từ những hoàn cảnh tưởng chừng không thể vượt qua.
