Con Giai Phố Cổ của Nguyễn Việt Hà là một tập tản văn – truyện ngắn pha trộn hồi ức, tự sự và châm biếm, ghi lại chân dung một lớp đàn ông Hà Nội trưởng thành trong không gian phố cổ, giữa sự giao thoa của quá khứ cũ kỹ và đời sống đô thị hiện đại đầy biến động. Cuốn sách mang đậm dấu ấn phong cách Nguyễn Việt Hà: thông minh, mỉa mai, tỉnh táo nhưng luôn phảng phất một nỗi buồn kín đáo.
Nhân vật trung tâm xuyên suốt tác phẩm là hình ảnh “con giai phố cổ” – không hẳn là một cá nhân cụ thể, mà là một kiểu người. Đó là những người đàn ông Hà Nội sinh ra hoặc lớn lên giữa những con phố chật hẹp, nhà ống sâu hun hút, quán xá chen chúc và các mối quan hệ làng xóm đan xen. Họ mang trong mình ký ức của một Hà Nội cũ: nền nếp, sĩ diện, trọng chữ nghĩa, nhưng đồng thời phải đối diện với một Hà Nội mới: thực dụng, xô bồ, nhiều cám dỗ và hoài nghi.
Các nhân vật xuất hiện trong sách thường là bạn bè, người quen, đồng nghiệp, những kẻ lang thang quán rượu, quán cà phê, hoặc chính cái tôi của tác giả trong nhiều phiên bản khác nhau. Họ nói chuyện đàn bà, tình yêu, hôn nhân, tiền bạc, văn chương, thời cuộc, nhưng đằng sau những câu chuyện tưởng như tếu táo ấy là cảm giác lạc lõng và mất phương hướng của những người đàn ông trung niên giữa thời đại thay đổi quá nhanh.
Cốt truyện của Con Giai Phố Cổ không được xây dựng theo mạch sự kiện liền mạch. Mỗi bài viết giống như một lát cắt đời sống, một mảnh ký ức hoặc một suy tưởng vụn. Có truyện xoay quanh những cuộc nhậu bất tận, có truyện là hồi ức về gia đình, về cha mẹ, về những giá trị từng được xem là bất biến nhưng nay dần phai nhạt. Nguyễn Việt Hà không kể chuyện để dẫn tới một kết thúc rõ ràng, mà để phơi bày tâm thế con người trước sự đổ vỡ âm thầm của những chuẩn mực cũ.
Giọng văn là điểm nổi bật nhất của cuốn sách. Nguyễn Việt Hà sử dụng ngôn ngữ sắc sảo, nhiều ẩn dụ, giàu tính châm biếm và tự trào. Ông không ngần ngại giễu nhại chính mình và thế hệ của mình, lột tả sự bất lực, thói sĩ diện, nỗi cô đơn và cả sự bất mãn của “con giai phố cổ” khi nhận ra mình không còn là trung tâm của thời đại.
Ý nghĩa của Con Giai Phố Cổ nằm ở việc nó ghi lại tâm trạng của một lớp người đứng giữa hai bờ quá khứ và hiện tại. Cuốn sách không hoài cổ một cách lãng mạn, cũng không ca ngợi hiện đại hóa, mà đặt ra câu hỏi về bản sắc cá nhân, về việc con người phải sống thế nào khi những giá trị từng làm nên mình đang dần tan rã. Đó là một tác phẩm vừa hài hước vừa cay đắng, phản ánh chân thực sự chông chênh của người đàn ông đô thị trong xã hội Việt Nam đương đại.
