Người Tù Thế Kỷ của Nelson Mandela là một trong những hồi ký chính trị – nhân văn quan trọng nhất của thế kỷ XX, ghi lại hành trình dài từ một người thanh niên da màu ở Nam Phi trở thành biểu tượng toàn cầu của tự do, hòa giải và phẩm giá con người. Cuốn sách không chỉ kể câu chuyện đời Mandela, mà còn là biên niên sử sống động về cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc apartheid tàn bạo.
Tác phẩm theo dòng đời của Mandela từ thời niên thiếu trong một gia đình người Thembu, nơi ông sớm được nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm cộng đồng và ý thức về danh dự. Khi bước vào xã hội đô thị Nam Phi, Mandela đối diện trực diện với hệ thống phân biệt chủng tộc có tổ chức: người da màu bị tước quyền chính trị, bị đẩy ra ngoài lề xã hội, sống trong nghèo đói và sợ hãi. Những trải nghiệm này là nền tảng hình thành tư tưởng đấu tranh của ông, không phải từ thù hận cá nhân mà từ khát vọng công bằng.
Phần trung tâm và cũng là phần ám ảnh nhất của Người Tù Thế Kỷ là quãng thời gian Mandela bị giam cầm suốt 27 năm, trong đó có nhiều năm khắc nghiệt tại nhà tù Robben Island. Mandela kể lại đời sống tù nhân bằng giọng văn điềm tĩnh, không tô đậm đau khổ nhưng để người đọc tự cảm nhận sức nặng của sự tước đoạt tự do. Đó là những ngày lao động khổ sai, những bữa ăn thiếu thốn, sự cô lập tinh thần và nỗ lực hủy hoại ý chí của nhà cầm quyền. Tuy vậy, nhà tù không biến Mandela thành con người cay độc, mà trái lại, trở thành nơi ông rèn luyện sự kiên nhẫn, kỷ luật nội tâm và khả năng thấu hiểu kẻ đối diện.
Hình ảnh Mandela trong sách hiện lên không phải như một anh hùng bất khả xâm phạm, mà là một con người nhiều giằng xé. Ông thừa nhận những sai lầm cá nhân, những tổn thất gia đình, nỗi day dứt khi không thể ở bên vợ con trong những thời khắc quan trọng nhất. Chính sự thành thật này khiến cuốn hồi ký mang chiều sâu nhân bản hiếm có, vượt ra ngoài khuôn mẫu tuyên truyền chính trị.
Một điểm đặc biệt của Người Tù Thế Kỷ là tinh thần hòa giải xuyên suốt tác phẩm. Mandela không viết để trả thù lịch sử, mà để giải thích vì sao một dân tộc bị áp bức có thể lựa chọn con đường chung sống thay vì hủy diệt lẫn nhau. Ngay cả khi kể về những người đã giam cầm mình, ông vẫn cố gắng nhìn họ như sản phẩm của một hệ thống sai lầm, chứ không đơn thuần là kẻ ác. Tư tưởng này trở thành nền tảng cho vai trò lãnh đạo của Mandela sau khi được trả tự do và trở thành Tổng thống Nam Phi.
Với văn phong mạch lạc, tiết chế cảm xúc và giàu suy tư, Người Tù Thế Kỷ không chỉ là hồi ký của một cá nhân xuất chúng, mà còn là bài học lớn về tự do, nhân phẩm và sức mạnh của lòng kiên định. Cuốn sách đặc biệt có giá trị với những ai quan tâm đến lịch sử chính trị hiện đại, phong trào nhân quyền, và câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để con người giữ được nhân tính ngay cả khi bị giam cầm cả thể xác lẫn tinh thần.
