Một Mảnh Trò Đời của Steve Toltz là một tiểu thuyết đặc biệt khó xếp loại, vừa hài hước đen tối, vừa thấm đẫm nỗi bi quan hiện sinh, đồng thời cũng là một bản độc thoại dài về sự phi lý của kiếp người. Ngay từ những trang đầu, tác phẩm đã cho thấy tham vọng lớn của tác giả: không kể một câu chuyện “dễ chịu”, mà dựng lên cả một thế giới nơi con người vật lộn với định mệnh, cái chết, gia đình và chính bản thân mình bằng thứ tiếng cười chua chát.
Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết là Jasper Dean, một người đàn ông sống trong cái bóng khổng lồ của người cha lập dị, thông minh và đầy ám ảnh – Martin Dean. Martin là kiểu nhân vật vừa khiến người khác khâm phục vừa khiến họ kiệt quệ: một kẻ luôn tin rằng đời sống là chuỗi tai họa tất yếu, rằng bi kịch là điều chắc chắn, và nhiệm vụ của con người chỉ là chuẩn bị tinh thần cho sự sụp đổ. Jasper lớn lên trong môi trường ấy, bị nuôi dưỡng bằng những lời tiên tri u ám và một thứ tình yêu méo mó, để rồi cả cuộc đời anh là nỗ lực thoát khỏi ảnh hưởng của cha mình nhưng không bao giờ thực sự thành công.
Câu chuyện của Một Mảnh Trò Đời trải dài qua nhiều năm, nhiều biến cố, từ tuổi thơ, tuổi trưởng thành cho đến những mất mát không thể đảo ngược. Steve Toltz không kể theo lối tuyến tính đơn giản, mà để các ký ức, suy tưởng, triết lý và hồi ức đan xen, tạo nên cảm giác đời sống đúng như bản chất của nó: rối rắm, phi logic và không tuân theo bất kỳ kịch bản tử tế nào. Cái chết xuất hiện dày đặc trong tác phẩm, không chỉ như một sự kiện, mà như một ý niệm luôn rình rập, định hình cách các nhân vật suy nghĩ và hành động.
Điểm khiến tiểu thuyết này trở nên khác biệt nằm ở giọng văn. Steve Toltz sử dụng sự hài hước như một công cụ sinh tồn. Những đoạn văn về tai nạn, bệnh tật, sự vô nghĩa của nỗ lực con người lại được viết bằng thứ ngôn ngữ sắc sảo, thông minh và buồn cười đến tàn nhẫn. Tiếng cười trong Một Mảnh Trò Đời không mang tính giải trí thuần túy, mà giống như một phản xạ tự vệ trước thực tại quá nghiệt ngã. Cười, trong thế giới của Toltz, là cách duy nhất để không phát điên.
Bên dưới lớp hài hước ấy là một tầng triết lý sâu sắc về tự do và định mệnh. Jasper luôn tự hỏi liệu mình có thực sự được lựa chọn cuộc đời hay chỉ đang diễn lại một kịch bản đã được viết sẵn từ thế hệ trước. Mối quan hệ cha – con trong tác phẩm vì thế mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ: đó là cuộc xung đột giữa mong muốn thoát khỏi quá khứ và sự thật rằng quá khứ luôn bám theo ta dưới những hình thức tinh vi nhất.
Một Mảnh Trò Đời không phải là cuốn sách dễ đọc hay dễ yêu ngay từ đầu. Nó đòi hỏi người đọc phải chấp nhận sự khó chịu, sự bi quan và cả cảm giác bị “tra hỏi” liên tục về ý nghĩa tồn tại. Nhưng chính điều đó làm nên giá trị của tác phẩm. Steve Toltz không an ủi, không vẽ ra lối thoát rõ ràng, mà buộc người đọc đối diện với một sự thật trần trụi: đời sống có thể vô nghĩa, tàn nhẫn và bất công, nhưng việc nhìn thẳng vào nó, dù bằng tiếng cười cay đắng, vẫn là một cách để tiếp tục tồn tại.
