Kính Sợ Và Run Rẩy của Søren Kierkegaard là một trong những tác phẩm triết học quan trọng và gây tranh luận bậc nhất thế kỷ XIX. Xuất bản năm 1843 dưới bút danh Johannes de Silentio, cuốn sách không chỉ là một khảo luận thần học, mà còn là sự đào sâu đến tận cùng nghịch lý của đức tin, của lựa chọn cá nhân và của mối quan hệ trực tiếp giữa con người với Thượng đế.
Trung tâm tác phẩm là câu chuyện Abraham sẵn sàng hiến tế con trai Isaac theo mệnh lệnh của Thiên Chúa trong Kinh Thánh. Với nhiều người, đây là biểu tượng của đức tin tuyệt đối. Nhưng với Kierkegaard, câu chuyện ấy mở ra một vực thẳm của suy tư: làm sao một hành vi sẵn sàng giết chính con mình lại có thể được xem là hành vi đạo đức? Nếu Abraham chỉ đơn thuần tuân theo luân lý phổ quát, ông đã không thể làm điều đó. Nếu ông hành động như một kẻ cuồng tín, ông đáng bị lên án. Vậy điều gì khiến Abraham trở thành “cha của đức tin”?
Kierkegaard đưa ra khái niệm nổi tiếng: “sự đình chỉ mục đích luận của đạo đức”. Theo đó, trong một số khoảnh khắc tuyệt đối, cá nhân có thể đứng cao hơn cái phổ quát, bước vào mối quan hệ trực tiếp với Thượng đế. Đức tin không phải là sự hiểu biết, cũng không phải là đạo đức thông thường, mà là một “bước nhảy” vượt qua lý trí. Chính ở đây nảy sinh trạng thái “kính sợ và run rẩy” – nỗi sợ thiêng liêng khi con người đối diện với điều tuyệt đối, nơi mọi bảo đảm của lý trí đều sụp đổ.
Tác phẩm phân biệt “hiệp sĩ của sự từ bỏ vô hạn” và “hiệp sĩ của đức tin”. Người thứ nhất có thể từ bỏ tất cả trong đau đớn nhưng vẫn sống trong bi kịch. Người thứ hai, như Abraham, không chỉ từ bỏ mà còn tin rằng điều không thể sẽ xảy ra – rằng Isaac sẽ được trả lại. Đức tin vì thế không phải sự cam chịu, mà là nghịch lý của niềm tin vào điều phi lý.
Văn phong của Kính Sợ Và Run Rẩy vừa triết luận, vừa mang màu sắc văn chương. Kierkegaard liên tục kể lại câu chuyện Abraham theo nhiều cách khác nhau, như thể xoay một viên đá quý dưới nhiều góc sáng. Ông không đưa ra lời giải thích dứt khoát, mà giữ người đọc trong trạng thái lơ lửng giữa ngưỡng cửa của lý trí và vực sâu của đức tin. Chính sự không dứt khoát ấy làm nên sức mạnh của tác phẩm.
Cuốn sách đặt nền móng cho chủ nghĩa hiện sinh sau này, đặc biệt ở nhấn mạnh về tính đơn độc của cá nhân. Trước Thượng đế, con người hoàn toàn một mình. Không cộng đồng, không đạo đức xã hội nào có thể thay thế quyết định cá nhân. Đức tin, vì vậy, là hành vi riêng tư và đầy mạo hiểm.
Kính Sợ Và Run Rẩy không dễ đọc, bởi nó đòi hỏi người đọc phải chấp nhận bước vào nghịch lý. Nhưng với những ai quan tâm đến triết học, thần học và câu hỏi về giới hạn của lý trí, đây là một tác phẩm không thể bỏ qua – nơi nỗi sợ không phải để làm con người lùi bước, mà để nhận ra chiều sâu vô hạn của đức tin và của chính sự tồn tại.
