Con Đường Nước Mắt của Mạc Ngôn là một tác phẩm giàu tính hiện thực, nơi những biến động xã hội và lịch sử được phản chiếu qua số phận con người nhỏ bé. Với bút pháp đặc trưng – pha trộn giữa hiện thực trần trụi và yếu tố phóng đại giàu tính biểu tượng – Mạc Ngôn tiếp tục dựng nên bức tranh nông thôn Trung Hoa nhiều tầng lớp, vừa khốc liệt vừa đầy sức sống.
Nhan đề “Con Đường Nước Mắt” gợi lên hành trình của khổ đau và mất mát. Trong thế giới của Mạc Ngôn, con đường ấy không chỉ là một không gian địa lý mà còn là ẩn dụ cho số phận. Nhân vật phải bước đi trên con đường ấy qua đói nghèo, chiến tranh, cải cách và những biến động chính trị. Mỗi bước chân là một lần va chạm với thực tại nghiệt ngã, nơi niềm vui hiếm hoi luôn đi kèm với trả giá.
Tác phẩm thường xoay quanh những con người bình dân – nông dân, phụ nữ, trẻ nhỏ – những cá thể ít tiếng nói trong dòng chảy lớn của lịch sử. Mạc Ngôn không lý tưởng hóa họ; ông khắc họa cả lòng vị tha lẫn sự tàn nhẫn, cả hy vọng lẫn tuyệt vọng. Chính sự phức tạp ấy làm nên chiều sâu tâm lý và sức nặng nhân bản. Con người trong truyện có thể gục ngã, nhưng hiếm khi hoàn toàn buông xuôi; bản năng sinh tồn và khát vọng sống vẫn âm ỉ cháy.
Một trong những điểm mạnh của tác phẩm là cách nhà văn sử dụng chi tiết giàu tính biểu tượng. Những hình ảnh lặp lại – con đường, nước mắt, bùn đất, máu và mùa màng – tạo thành mạng lưới ý nghĩa, khiến câu chuyện vượt khỏi phạm vi một bi kịch cá nhân để trở thành ẩn dụ về cả một thời đại. Lịch sử trong văn chương Mạc Ngôn không được kể bằng diễn văn trang trọng, mà bằng ký ức đẫm cảm xúc và thân phận cụ thể.
Văn phong của ông mạnh mẽ, giàu nhịp điệu, đôi khi thô ráp nhưng luôn đầy sức gợi. Ông có khả năng đẩy một chi tiết đời thường đến mức cực đoan để phơi bày bản chất của hoàn cảnh. Giữa những đoạn văn dữ dội, vẫn có những khoảnh khắc trữ tình bất ngờ, làm dịu lại không khí và cho thấy vẻ đẹp bền bỉ của con người.
Con Đường Nước Mắt không chỉ kể về nỗi đau, mà còn về sức chịu đựng. Đó là hành trình qua mất mát để nhận ra giá trị của sự tồn tại, qua bóng tối để thấy ánh sáng mong manh. Tác phẩm khẳng định một điều quen thuộc trong thế giới nghệ thuật của Mạc Ngôn: dù lịch sử có khắc nghiệt đến đâu, con người vẫn tìm cách sống tiếp, yêu thương và ghi dấu sự hiện diện của mình trên mảnh đất đầy biến động ấy.
