Đại Thắng Mùa Xuân của Văn Tiến Dũng là một cuốn hồi ký quân sự có vị trí đặc biệt trong dòng sách viết về chiến tranh Việt Nam, bởi đây không phải là ký ức của người lính ở tuyến dưới, mà là lời kể trực tiếp của một trong những người chỉ huy cao nhất của chiến dịch giải phóng miền Nam năm 1975. Cuốn sách ghi lại quá trình hình thành, triển khai và kết thúc cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, dẫn tới sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Sài Gòn.
Nội dung hồi ký tập trung vào vai trò của Bộ Tổng tư lệnh và Bộ Tư lệnh chiến dịch, trong đó tác giả – Đại tướng Văn Tiến Dũng – là Tư lệnh chiến dịch Hồ Chí Minh. Các sự kiện được trình bày theo trình tự thời gian, bắt đầu từ những nhận định chiến lược sau Hiệp định Paris, sự chuyển biến tương quan lực lượng, cho đến quyết định lịch sử mở cuộc tổng tiến công trên toàn chiến trường miền Nam. Những trận đánh then chốt như Buôn Ma Thuột, Huế – Đà Nẵng, Xuân Lộc và chiến dịch Hồ Chí Minh được tái hiện với độ chi tiết cao, gắn với các quyết định chỉ huy ở tầm chiến lược và chiến dịch.
Hình ảnh người lính trong Đại Thắng Mùa Xuân không được khắc họa theo kiểu đời thường hay cảm xúc cá nhân, mà hiện lên như một lực lượng tập thể mang tính tổ chức và kỷ luật cao. Người lính xuất hiện qua đội hình hành quân thần tốc, qua những đơn vị vượt chướng ngại, đánh chiếm mục tiêu trong thời gian cực ngắn, qua tinh thần chấp hành mệnh lệnh và sự phối hợp chặt chẽ giữa các binh chủng. Dù không đi sâu vào số phận từng cá nhân, cuốn sách vẫn cho thấy sức chịu đựng phi thường của người lính khi phải cơ động liên tục trên quãng đường dài, chiến đấu trong điều kiện khẩn trương, áp lực thời gian cực lớn.
Từ góc nhìn của người chỉ huy, Văn Tiến Dũng dành nhiều trang để phân tích tư duy chiến lược, sự táo bạo trong chỉ đạo và khả năng nắm bắt thời cơ. Người lính trong hồi ký vì thế không chỉ là người trực tiếp cầm súng, mà còn là một phần của bộ máy chiến tranh tổng lực, nơi mỗi bước tiến của chiến sĩ ngoài mặt trận gắn liền với những quyết định được cân nhắc kỹ lưỡng ở hậu phương chỉ huy. Điều này tạo nên nét khác biệt rõ rệt giữa Đại Thắng Mùa Xuân và các hồi ký chiến tranh mang tính tự sự cá nhân.
Một điểm đáng chú ý của tác phẩm là giọng điệu điềm tĩnh, chặt chẽ, ít cảm xúc riêng tư. Văn Tiến Dũng không sa vào hồi tưởng cá nhân hay những suy tư nội tâm, mà giữ giọng kể của một người làm tổng kết lịch sử quân sự. Chiến tranh hiện lên như một chuỗi hành động có tính toán, nơi thắng lợi được lý giải bằng sự đúng đắn của đường lối, sự phối hợp của các lực lượng và tinh thần chiến đấu bền bỉ của toàn quân.
Đại Thắng Mùa Xuân vì vậy vừa là hồi ký, vừa là tài liệu lịch sử có giá trị, giúp người đọc hiểu rõ hơn cách một cuộc chiến kết thúc từ góc nhìn của người trong cuộc ở tầng cao nhất. Cuốn sách đặc biệt phù hợp với những ai muốn tìm hiểu chiến tranh Việt Nam không chỉ qua cảm xúc và số phận người lính, mà còn qua tư duy chỉ huy, chiến lược và những quyết định mang tính bước ngoặt của lịch sử.
