Một Nhan Sắc Đàn Bà của Ma Văn Kháng là một truyện ngắn tiêu biểu cho mạch sáng tác giàu chất nhân văn và chiều sâu tâm lý của ông trong giai đoạn viết về đời sống đô thị và những phận người nhỏ bé. Tác phẩm không gây ấn tượng bằng những biến cố dữ dội, mà chinh phục người đọc bằng cách đi thẳng vào thế giới nội tâm của con người, nơi cái đẹp, sự cô đơn và nỗi ám ảnh thời gian âm thầm chi phối số phận.
Trung tâm câu chuyện là hình ảnh một người đàn bà mang “nhan sắc” đã đi qua thời rực rỡ. Vẻ đẹp trong tác phẩm không được miêu tả theo lối tôn vinh hình thức, mà hiện lên như một ký ức, một dấu ấn từng khiến người phụ nữ ấy được chú ý, được yêu thương, nhưng đồng thời cũng trở thành nguồn cơn của day dứt và hụt hẫng khi thời gian trôi đi. Ma Văn Kháng nhìn nhan sắc như một thứ tài sản mong manh, có sức quyến rũ nhưng không đủ sức bảo đảm hạnh phúc lâu dài.
Điểm đặc sắc của Một Nhan Sắc Đàn Bà nằm ở cách tác giả khắc họa tâm lý nhân vật nữ. Người đàn bà trong truyện không bi lụy, không than vãn, nhưng luôn sống trong trạng thái ý thức rõ ràng về sự đổi thay của bản thân và cách xã hội nhìn mình. Sự lặng lẽ ấy tạo nên chiều sâu bi kịch: nỗi buồn không bật thành tiếng, mà ngấm dần vào từng suy nghĩ, từng hành động nhỏ. Qua đó, Ma Văn Kháng cho thấy sự tàn nhẫn âm thầm của thời gian đối với con người, đặc biệt là với người phụ nữ khi giá trị của họ thường bị gắn chặt với ngoại hình.
Bối cảnh truyện mang dáng dấp quen thuộc của đời sống thị dân: những mối quan hệ xã giao, ánh nhìn đánh giá, những khoảng lặng sau vẻ ngoài tưởng như bình ổn. Trong không gian ấy, nhân vật nữ hiện lên vừa gần gũi vừa cô độc. Dù ở giữa đám đông, bà vẫn cảm thấy mình đứng ngoài cuộc, bởi vẻ đẹp từng là lợi thế nay chỉ còn là ký ức. Ma Văn Kháng không đổ lỗi cho xã hội một cách trực diện, mà để sự lạnh nhạt, vô tâm của môi trường xung quanh tự bộc lộ qua những chi tiết rất đời.
Ngôn ngữ trong Một Nhan Sắc Đàn Bà giản dị, tiết chế, nhưng giàu sức gợi. Ma Văn Kháng không dùng nhiều ẩn dụ cầu kỳ, mà để những hình ảnh đời thường và những suy nghĩ thầm kín dẫn dắt cảm xúc người đọc. Cách kể chậm rãi, trầm tĩnh khiến câu chuyện giống như một dòng hồi tưởng, nơi mỗi chi tiết đều thấm đẫm suy tư về phận người.
Ở tầng sâu hơn, tác phẩm không chỉ nói về nhan sắc hay tuổi tác, mà còn đặt ra vấn đề về giá trị con người. Khi vẻ đẹp phai nhạt, điều gì còn lại để con người bám víu? Câu trả lời của Ma Văn Kháng không mang tính giáo huấn, nhưng toát lên niềm cảm thông sâu sắc: giá trị thật sự nằm ở đời sống nội tâm, ở phẩm chất và khả năng đối diện với cô đơn một cách tỉnh táo.
Một Nhan Sắc Đàn Bà vì thế là một truyện ngắn nhẹ về hình thức nhưng nặng về suy ngẫm. Tác phẩm cho thấy rõ bút lực của Ma Văn Kháng trong việc khám phá những góc khuất tinh tế của đời sống tinh thần, đặc biệt là số phận người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Đây là một văn bản lặng lẽ, nhưng dư âm của nó kéo dài, khiến người đọc không khỏi suy nghĩ về thời gian, cái đẹp và sự mong manh của kiếp người.
