Phương Pháp Luận Sáng Tạo Và Đổi Mới của Phan Dũng là một công trình lý thuyết – ứng dụng quan trọng, đặt nền tảng khoa học cho việc tư duy sáng tạo một cách có hệ thống, thay vì coi sáng tạo như khả năng bẩm sinh hay cảm hứng ngẫu nhiên.
Cuốn sách tập trung trình bày phương pháp luận sáng tạo TRIZ (Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch – Lý thuyết giải các bài toán sáng chế), vốn được hình thành từ nghiên cứu hàng trăm nghìn phát minh kỹ thuật trên thế giới. Phan Dũng là người có công lớn trong việc giới thiệu, hệ thống hóa và Việt hóa TRIZ, giúp phương pháp này trở nên gần gũi và khả dụng trong bối cảnh giáo dục, khoa học và quản lý tại Việt Nam.
Nội dung sách được xây dựng theo hướng từ nền tảng đến ứng dụng. Trước hết, tác giả làm rõ khái niệm sáng tạo là một quá trình có quy luật, chứ không phải hoạt động tùy hứng. Mọi bài toán sáng tạo, dù trong kỹ thuật, kinh doanh, giáo dục hay đời sống, đều chứa mâu thuẫn. Nhiệm vụ của tư duy sáng tạo là phát hiện mâu thuẫn đó và giải quyết nó bằng những nguyên tắc phù hợp, thay vì thỏa hiệp hoặc chấp nhận giới hạn có sẵn.
Trọng tâm của sách là hệ thống 40 nguyên tắc sáng tạo, cùng các khái niệm cốt lõi như mâu thuẫn kỹ thuật, mâu thuẫn vật lý, tính lý tưởng của hệ thống, quy luật phát triển của các hệ thống kỹ thuật. Phan Dũng không chỉ liệt kê khô cứng, mà luôn kèm theo ví dụ minh họa cụ thể, dễ hiểu, nhiều trường hợp lấy ngay từ đời sống và thực tiễn Việt Nam. Nhờ đó, người đọc không bị cảm giác đây là một cuốn sách thuần kỹ thuật, mà là một công cụ tư duy có thể áp dụng rộng rãi.
Một điểm đáng chú ý là tác giả nhấn mạnh đổi mới không đồng nghĩa với phá bỏ hoàn toàn cái cũ. Đổi mới, theo phương pháp luận sáng tạo, là quá trình cải tiến có định hướng, tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có, hướng tới giải pháp lý tưởng hơn. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các cá nhân, tổ chức có điều kiện hạn chế nhưng vẫn cần đổi mới để tồn tại và phát triển.
Về ý nghĩa, Phương Pháp Luận Sáng Tạo Và Đổi Mới không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn thay đổi cách người đọc nhìn nhận vấn đề. Cuốn sách giúp hình thành thói quen tư duy có hệ thống, biết đặt câu hỏi đúng, biết phân tích bản chất vấn đề thay vì xử lý hiện tượng. Nó đặc biệt hữu ích với sinh viên, giảng viên, kỹ sư, nhà quản lý, doanh nhân và bất kỳ ai làm công việc cần giải quyết vấn đề phức tạp.
Đây không phải là cuốn sách đọc để giải trí hay đọc lướt. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và tư duy chủ động. Đổi lại, người đọc nhận được một “bộ công cụ trí tuệ” có giá trị lâu dài, giúp nâng cao năng lực sáng tạo và đổi mới một cách bền vững, khoa học và có thể rèn luyện được.
