Quân Khu Nam Đồng của Bình Ca là một tiểu thuyết mang màu sắc hồi ức, pha trộn giữa tự truyện, lịch sử và chất văn chương nhẹ nhàng, hóm hỉnh. Cuốn sách đưa người đọc trở về Hà Nội những năm sau 1954, trong không gian rất đặc biệt của khu tập thể Nam Đồng – nơi tập trung gia đình của nhiều cán bộ, sĩ quan quân đội, một “quân khu” thu nhỏ giữa đời sống dân sự.
Tác phẩm được kể qua góc nhìn của một cậu bé lớn lên trong môi trường ấy, nơi chiến tranh vừa lùi xa nhưng dấu vết của nó vẫn hiện diện trong từng nếp sinh hoạt, từng câu chuyện người lớn và cả trong cách trẻ con chơi đùa. Quân Khu Nam Đồng không đi vào chiến trận hay chiến công, mà tập trung khắc họa đời sống thường ngày: những buổi học, những trò nghịch ngợm, những mối quan hệ bạn bè, hàng xóm, cùng sự tò mò non nớt trước thế giới người lớn đầy bí ẩn.
Điểm hấp dẫn của cuốn sách nằm ở cách Bình Ca tái hiện ký ức với giọng kể trong trẻo, chân thành và giàu chất hài hước. Những câu chuyện tưởng như rất nhỏ: một lần bị phạt, một cuộc cãi vã trẻ con, một buổi nghe lỏm chuyện người lớn… lại mở ra cả một bối cảnh xã hội và lịch sử phía sau. Qua đó, người đọc cảm nhận được không khí của một thời kỳ đặc biệt, khi lý tưởng, kỷ luật quân đội và đời sống đời thường đan xen một cách tự nhiên.
Các nhân vật trong Quân Khu Nam Đồng hiện lên sinh động, không ai được thần thánh hóa. Những người cha, người mẹ là cán bộ quân đội vừa nghiêm khắc, vừa vụng về trong đời sống gia đình; những đứa trẻ vừa hồn nhiên, vừa sớm va chạm với ý niệm về hy sinh, mất mát và trách nhiệm. Chính sự “không hoàn hảo” ấy khiến câu chuyện trở nên gần gũi và đáng tin.
Về mặt ngôn ngữ, Bình Ca viết giản dị, mạch lạc, ít dụng công tu từ nhưng giàu cảm xúc. Văn phong có nét tinh nghịch của trẻ thơ, đồng thời chứa sự trầm lắng của người trưởng thành khi ngoái nhìn quá khứ. Sự đan xen này tạo nên một giọng điệu rất riêng: vừa nhẹ nhõm, vừa man mác buồn, như ký ức được kể lại sau nhiều năm chiêm nghiệm.
Không chỉ là câu chuyện về tuổi thơ, Quân Khu Nam Đồng còn là bức tranh đời sống xã hội miền Bắc trong một giai đoạn lịch sử cụ thể, được nhìn từ tầng thấp nhất: đời sống gia đình và cộng đồng. Cuốn sách gợi ra cảm giác hoài niệm, nhưng không bi lụy, mà ấm áp và nhân hậu, giúp người đọc hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong những sự kiện lớn, mà còn sống động trong ký ức của những con người bình thường.
Với giọng kể chân thành và sức gợi từ những điều tưởng chừng rất nhỏ, Quân Khu Nam Đồng là một tác phẩm dễ đọc nhưng để lại dư âm sâu, đặc biệt với những ai quan tâm đến ký ức tập thể, tuổi thơ và đời sống Việt Nam trong nửa sau thế kỷ XX.
