Shuggie Bain – Chiếc Linh Hồn Nhỏ của Douglas Stuart là tiểu thuyết đoạt giải Booker 2020, một câu chuyện dữ dội và thấm đẫm xót xa về tuổi thơ, tình mẫu tử và sự sống sót giữa bối cảnh Scotland những năm 1980 chìm trong khủng hoảng kinh tế. Lấy cảm hứng từ chính trải nghiệm của tác giả, tác phẩm vừa mang tính tự truyện vừa là bức tranh xã hội khắc nghiệt, nơi nghèo đói và nghiện ngập bào mòn con người từng ngày.
Nhân vật trung tâm là Hugh “Shuggie” Bain – cậu bé nhạy cảm, khác biệt, lớn lên tại khu lao động ở Glasgow. Shuggie yêu mẹ mình, Agnes, bằng tình yêu tuyệt đối. Agnes từng là một phụ nữ xinh đẹp, kiêu hãnh, nhưng cuộc hôn nhân đổ vỡ và hoàn cảnh bế tắc đã đẩy bà vào vòng xoáy nghiện rượu. Khi cha bỏ đi, các anh chị lần lượt rời nhà, chỉ còn Shuggie ở lại, gắn bó và cố gắng cứu mẹ khỏi chính sự hủy hoại của bà.
Câu chuyện không được kể bằng những cao trào kịch tính, mà bằng chuỗi ngày lặp lại của thiếu thốn, xấu hổ và hy vọng mong manh. Douglas Stuart miêu tả Glasgow thời Thatcher với những khu nhà tập thể xám xịt, mỏ than đóng cửa, đàn ông thất nghiệp và phụ nữ mắc kẹt trong những giấc mơ dang dở. Trong khung cảnh ấy, Agnes cố bám víu vào lòng tự trọng và vẻ ngoài chỉn chu, như một cách chống lại sự sụp đổ bên trong.
Điều làm nên sức mạnh của Shuggie Bain – Chiếc Linh Hồn Nhỏ là cách tác giả khắc họa mối quan hệ mẹ con đầy mâu thuẫn. Shuggie vừa thương mẹ vô điều kiện, vừa đau đớn trước sự bất lực của mình. Cậu chăm sóc bà, che giấu tình trạng nghiện ngập của bà trước hàng xóm, chịu đựng sự chế giễu của bạn bè vì vẻ nữ tính của mình. Tình yêu của Shuggie không được lý tưởng hóa; nó là sự gắn bó vừa trong trẻo vừa tuyệt vọng.
Song song với bi kịch gia đình là hành trình Shuggie nhận ra bản thân mình. Cậu bé dần hiểu rằng mình khác với những cậu con trai khác – khác trong cách nói, cách đi đứng, cách cảm nhận thế giới. Trong một môi trường khắc nghiệt và bảo thủ, sự khác biệt ấy trở thành gánh nặng. Tuy nhiên, chính sự mong manh ấy lại tạo nên vẻ đẹp đặc biệt của nhân vật – một tâm hồn nhạy cảm cố gắng tồn tại giữa định kiến và bạo lực.
Văn phong của Douglas Stuart giàu hình ảnh và cảm xúc, kết hợp giữa sự tàn nhẫn của hiện thực và những khoảnh khắc dịu dàng bất ngờ. Ông không né tránh sự xấu xí của nghèo đói và nghiện rượu, nhưng cũng không tước đi phẩm giá của nhân vật. Agnes, dù đầy lỗi lầm, vẫn hiện lên như một người phụ nữ đáng thương hơn là đáng trách.
Shuggie Bain – Chiếc Linh Hồn Nhỏ là câu chuyện về tình yêu không cứu rỗi được tất cả, nhưng vẫn là điều duy nhất giúp con người tiếp tục bước đi. Tác phẩm để lại dư âm sâu lắng, như lời nhắc rằng ngay trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, sự dịu dàng và lòng trung thành vẫn có thể tồn tại – mong manh nhưng bền bỉ.
