Sự Tích Quan Âm Thị Kính của Thích Nhất Hạnh là một cách đọc lại tích truyện dân gian quen thuộc bằng con mắt của chánh niệm, từ bi và tuệ giác Phật giáo. Không kể lại câu chuyện theo lối minh họa hay giảng giải đạo lý đơn giản, tác phẩm mở ra một tầng ý nghĩa mới, nơi số phận Thị Kính được nhìn như hành trình chuyển hóa khổ đau của một con người rất đỗi bình thường, chứ không chỉ là hình ảnh thánh thiện được lý tưởng hóa.
Trong tác phẩm, Thích Nhất Hạnh giữ lại những nét cốt lõi của truyện dân gian: Thị Kính bị nghi oan giết chồng, phải rời khỏi gia đình, cải trang nam nhi vào chùa tu, tiếp tục chịu tiếng oan khi bị vu cho là cha đứa bé hoang, rồi cuối cùng chết trong nhục nhã để hóa thân thành Quan Âm. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở chuỗi biến cố, mà ở cách tác giả soi chiếu từng nỗi oan khuất bằng cái nhìn thấu cảm. Oan ức không chỉ là bất công xã hội, mà là thử thách lớn nhất đối với lòng từ và khả năng buông bỏ bản ngã.
Hình ảnh Thị Kính trong sách không phải là người cam chịu một cách thụ động. Dưới cách diễn giải của Thích Nhất Hạnh, Thị Kính là hiện thân của sức mạnh nội tâm âm thầm. Nhân vật không phản kháng bằng lời nói hay hành động dữ dội, nhưng cũng không gục ngã. Mỗi lần bị đẩy sâu hơn vào đau khổ, Thị Kính lại đi xa hơn trên con đường hiểu và thương. Chính khả năng ôm ấp khổ đau mà không để khổ đau biến thành hận thù đã làm nên chiều sâu tâm linh của nhân vật.
Một điểm đặc biệt của Sự Tích Quan Âm Thị Kính là cách Thích Nhất Hạnh giải thích sự tu hành không tách rời đời sống. Thị Kính không giác ngộ nhờ trốn khỏi trần gian, mà nhờ đi thẳng vào những bất công, hiểu lầm và nhục nhã của đời người. Quan Âm không phải là phần thưởng dành cho kẻ chịu đựng, mà là kết quả tự nhiên của quá trình chuyển hóa tâm thức. Từ một con người bị xã hội ruồng bỏ, Thị Kính trở thành biểu tượng của lòng từ vô điều kiện.
Văn phong của tác phẩm nhẹ nhàng, sáng rõ, mang tính thiền quán nhiều hơn kể chuyện. Mỗi chi tiết quen thuộc của truyện cổ đều được soi lại dưới ánh sáng của chánh niệm, khiến người đọc nhận ra rằng câu chuyện không chỉ nói về một người phụ nữ thời xưa, mà phản chiếu rất nhiều số phận hôm nay: những người bị hiểu lầm, bị kết án vội vã, bị buộc phải mang những vai trò không do mình lựa chọn.
Sự Tích Quan Âm Thị Kính vì thế không chỉ là một bản diễn giải mới của truyện dân gian, mà là một bài học sâu sắc về cách đối diện bất công, khổ đau và oan trái bằng trí tuệ và tình thương. Cuốn sách đặc biệt có giá trị với những ai muốn tiếp cận Phật giáo qua văn hóa dân tộc, đồng thời tìm thấy trong một câu chuyện quen thuộc con đường tu tập rất gần với đời sống con người.
