Suy Nghĩ Lại Sự Thần Kỳ Của Đông Á (tựa khác: Nhìn Lại Sự Thần Kỳ Của Các Nước Đông Á) của Joseph E. Stiglitz và Shahid Yusuf là một công trình kinh tế học quan trọng, đặt lại vấn đề về cái gọi là “phép màu Đông Á” từng được ca ngợi rộng rãi trong nửa sau thế kỷ XX. Cuốn sách không phủ nhận những thành tựu tăng trưởng ấn tượng của các nền kinh tế Đông Á, nhưng đi sâu phân tích các yếu tố cấu thành, giới hạn và những bài học thực sự phía sau sự phát triển đó, thay vì chấp nhận các diễn giải đơn giản hoặc mang tính thần thoại.
Xuất phát từ bối cảnh nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế xem Đông Á như hình mẫu lý tưởng của tăng trưởng dựa vào thị trường tự do, Stiglitz và Yusuf cho rằng cách nhìn này vừa thiếu đầy đủ vừa dễ gây hiểu lầm. Thông qua các nghiên cứu kinh tế, dữ liệu thực tiễn và phân tích chính sách, hai tác giả chỉ ra rằng thành công của Đông Á không phải là kết quả ngẫu nhiên hay hoàn toàn do “bàn tay vô hình” của thị trường, mà là sự kết hợp phức tạp giữa vai trò chủ động của nhà nước, chính sách công nghiệp có chọn lọc, đầu tư vào giáo dục, và khả năng thích ứng linh hoạt với bối cảnh toàn cầu.
Một nội dung trung tâm của cuốn sách là vai trò của nhà nước trong quá trình phát triển. Trái với quan điểm cho rằng chính phủ chỉ nên can thiệp tối thiểu, Suy Nghĩ Lại Sự Thần Kỳ Của Đông Á cho thấy các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hay Singapore đều có sự điều phối mạnh mẽ từ nhà nước trong việc định hướng ngành nghề, hỗ trợ xuất khẩu, kiểm soát tài chính và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, sự can thiệp này không mang tính áp đặt cứng nhắc mà dựa trên năng lực thể chế, kỷ luật chính sách và khả năng điều chỉnh khi sai lầm xuất hiện.
Cuốn sách cũng phân tích sâu các giới hạn và mặt trái của mô hình phát triển Đông Á. Stiglitz và Yusuf không né tránh những vấn đề như bất bình đẳng, rủi ro tài chính, phụ thuộc vào xuất khẩu hay tính dễ tổn thương trước các cú sốc kinh tế toàn cầu. Những cuộc khủng hoảng tài chính trong khu vực được xem là lời nhắc nhở rằng tăng trưởng nhanh nếu thiếu nền tảng bền vững và quản trị hiệu quả có thể dẫn đến hệ quả nghiêm trọng.
Một điểm đáng chú ý là cách cuốn sách phản biện các mô hình phát triển mang tính sao chép. Thay vì khuyến khích các quốc gia đang phát triển “bắt chước” Đông Á một cách máy móc, các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của bối cảnh lịch sử, văn hóa, thể chế và điều kiện quốc tế. Bài học rút ra không nằm ở việc áp dụng nguyên xi một công thức, mà ở tư duy linh hoạt, khả năng học hỏi và xây dựng chính sách phù hợp với điều kiện riêng của mỗi quốc gia.
Với lối viết học thuật nhưng mạch lạc, Suy Nghĩ Lại Sự Thần Kỳ Của Đông Á là tài liệu giá trị cho những ai quan tâm đến kinh tế phát triển, chính sách công và toàn cầu hóa. Cuốn sách giúp người đọc nhìn nhận sự phát triển kinh tế một cách tỉnh táo hơn, tránh những ảo tưởng về “phép màu”, đồng thời hiểu rằng tăng trưởng bền vững luôn là kết quả của lựa chọn chính sách, năng lực thể chế và sự kiên định trong cải cách.
