Tấm Lòng Vàng, Ông Chủ là truyện ngắn tiêu biểu của Nguyễn Công Hoan, thể hiện rõ phong cách trào phúng sắc sảo và tinh thần hiện thực phê phán của ông trong giai đoạn văn học trước Cách mạng.
Ngay từ nhan đề, tác phẩm đã gợi nên sự đối lập mỉa mai: “tấm lòng vàng” – biểu tượng cho lòng tốt, sự nhân hậu – đặt cạnh “ông chủ” – hình ảnh của quyền lực và địa vị. Nguyễn Công Hoan thường khai thác sự chênh lệch giữa lời nói và hành động, giữa vẻ ngoài đạo đức và bản chất vụ lợi, và truyện này cũng không ngoại lệ.
Tác phẩm xoay quanh mối quan hệ giữa người chủ và kẻ dưới quyền, nơi “lòng tốt” được thể hiện theo cách đầy tính phô trương. Ông chủ có thể ban ơn, làm việc thiện, tỏ ra rộng lượng, nhưng phía sau đó là sự tính toán, mong cầu danh tiếng hoặc lợi ích cá nhân. Chính sự “nhân nghĩa” nửa vời ấy tạo nên chất hài hước chua cay đặc trưng của Nguyễn Công Hoan.
Qua câu chuyện tưởng chừng nhỏ bé, nhà văn phơi bày bản chất của một xã hội coi trọng hình thức và địa vị. Lòng tốt bị biến thành công cụ để đánh bóng tên tuổi, trong khi người lao động nghèo vẫn chịu cảnh lệ thuộc và bất công. Tiếng cười trong truyện không ồn ào mà thấm thía, khiến người đọc vừa buồn cười vừa ngẫm nghĩ.
Về nghệ thuật, truyện có kết cấu gọn gàng, tình huống được xây dựng khéo léo và kết thúc thường mang tính “lật mặt” bất ngờ. Ngôn ngữ giản dị, gần với khẩu ngữ đời thường, giúp nhân vật hiện lên sinh động và chân thực.
Tấm Lòng Vàng, Ông Chủ vì thế không chỉ là một câu chuyện châm biếm cá nhân, mà còn là bức tranh thu nhỏ về lối sống giả nhân giả nghĩa trong xã hội cũ. Tác phẩm góp phần khẳng định vị trí của Nguyễn Công Hoan như một trong những bậc thầy trào phúng của văn học Việt Nam hiện đại.
