Tuyển Tập Tâm Lý Học của Lev Semyonovich Vygotsky là một công trình có vị trí nền tảng trong lịch sử tâm lý học thế kỷ XX, đặc biệt ở lĩnh vực tâm lý học phát triển và giáo dục. Tập sách tập hợp những bài viết, chuyên luận quan trọng nhất của Vygotsky, phản ánh toàn bộ chiều sâu tư tưởng của một nhà khoa học luôn đặt con người trong mối quan hệ sống động với xã hội, ngôn ngữ và văn hóa.
Nhân vật trung tâm xuyên suốt tuyển tập không phải là một cá nhân cụ thể trong nghĩa văn học, mà là con người đang phát triển – đứa trẻ, người học, chủ thể nhận thức – được quan sát trong tiến trình hình thành ý thức. Vygotsky đặc biệt chú ý tới trẻ em, bởi với ông, sự phát triển tâm lý không phải là sự lớn lên tự nhiên thuần túy sinh học, mà là một quá trình xã hội hóa sâu sắc. Trong nhiều bài viết, ông phân tích vai trò của người lớn, thầy cô, cộng đồng và môi trường văn hóa như những “người đồng hành” không thể thiếu trong sự trưởng thành tinh thần của cá nhân.
Về cốt lõi nội dung, tuyển tập xoay quanh các khái niệm then chốt đã làm nên tên tuổi của Vygotsky. Nổi bật nhất là lý thuyết văn hóa – lịch sử, trong đó ông khẳng định rằng mọi chức năng tâm lý bậc cao của con người đều có nguồn gốc xã hội trước khi trở thành năng lực cá nhân. Một khái niệm khác có sức ảnh hưởng rộng lớn là “vùng phát triển gần”, dùng để chỉ khoảng cách giữa năng lực hiện tại của người học và khả năng có thể đạt được với sự hỗ trợ thích hợp. Qua đó, Vygotsky phê phán lối giáo dục chỉ đánh giá con người dựa trên những gì họ đã làm được, mà bỏ qua tiềm năng đang hình thành.
Ngôn ngữ và tư duy cũng là một trục nội dung quan trọng. Vygotsky phân tích mối quan hệ biện chứng giữa lời nói và suy nghĩ, chỉ ra rằng ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện tổ chức tư duy. Những luận điểm về “lời nói bên trong”, về quá trình trẻ em chuyển từ nói to sang nói thầm rồi suy nghĩ bằng ngôn ngữ, đã mở ra một cách hiểu hoàn toàn mới về ý thức con người. Trong tuyển tập, các phân tích này được trình bày vừa chặt chẽ về mặt khoa học, vừa gợi mở về mặt triết học.
Ý nghĩa của Tuyển Tập Tâm Lý Học không chỉ nằm ở giá trị học thuật, mà còn ở tác động lâu dài đối với giáo dục, sư phạm và khoa học xã hội. Các tư tưởng của Vygotsky đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới phương pháp dạy học hiện đại, nhấn mạnh vai trò của tương tác, đối thoại và bối cảnh văn hóa. Tập sách cũng giúp người đọc nhận ra rằng con người không thể được hiểu tách rời khỏi lịch sử, ngôn ngữ và các mối quan hệ xã hội mà họ đang sống.
Với những ai quan tâm đến tâm lý học, giáo dục hay triết học về con người, tuyển tập này không chỉ là một tài liệu nghiên cứu, mà còn là một lời mời suy ngẫm nghiêm túc về cách con người hình thành, học hỏi và trở thành chính mình trong lòng xã hội.
