Nội Chiến Hoa Kỳ của Charles P. Roland là một công trình lịch sử cô đọng nhưng giàu chiều sâu, tái hiện toàn cảnh cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ: American Civil War. Với lối viết mạch lạc, cân bằng giữa phân tích chính trị và diễn biến quân sự, Roland không chỉ kể lại các trận đánh mà còn làm rõ những nguyên nhân sâu xa và hệ quả lâu dài của cuộc chiến.
Bối cảnh được tác giả đặt vào những mâu thuẫn tích tụ suốt nhiều thập kỷ giữa các bang miền Bắc và miền Nam, đặc biệt xoay quanh vấn đề chế độ nô lệ, quyền tự trị của các bang và sự khác biệt về mô hình kinh tế. Sự kiện Election of Abraham Lincoln và việc ông trở thành tổng thống đã trở thành giọt nước tràn ly, khiến các bang miền Nam tuyên bố ly khai và thành lập Liên minh miền Nam. Từ đó, chiến tranh bùng nổ vào năm 1861.
Roland trình bày rõ hai tuyến nhân vật và lực lượng trung tâm. Ở phía Liên bang (miền Bắc) là Tổng thống Abraham Lincoln – người vừa phải điều hành chiến tranh vừa đối mặt với chia rẽ chính trị trong nước. Ông được khắc họa như một nhà lãnh đạo kiên định, từng bước chuyển mục tiêu chiến tranh từ bảo toàn Liên bang sang xóa bỏ chế độ nô lệ, đặc biệt sau Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ năm 1863.
Phía Liên minh miền Nam nổi bật với Tổng thống Jefferson Davis và các tướng lĩnh tài năng như Robert E. Lee. Roland phân tích chiến lược quân sự của miền Nam – dựa vào phòng thủ linh hoạt và kỳ vọng sự mệt mỏi chính trị của miền Bắc – cũng như những hạn chế về nguồn lực, công nghiệp và nhân lực khiến họ dần suy yếu theo thời gian.
Tác phẩm dành dung lượng đáng kể cho các bước ngoặt quân sự như trận Gettysburg và chiến dịch của tướng Ulysses S. Grant, qua đó cho thấy cách ưu thế công nghiệp và hậu cần của miền Bắc phát huy vai trò quyết định. Tuy nhiên, Roland không chỉ nhìn chiến tranh qua bản đồ chiến sự. Ông còn mô tả đời sống thường dân, sự tàn phá kinh tế ở miền Nam, và tác động tâm lý – xã hội sâu rộng mà cuộc chiến để lại.
Kết thúc chiến tranh năm 1865 với thất bại của miền Nam và vụ ám sát Lincoln đã mở ra thời kỳ Tái thiết đầy biến động. Roland nhấn mạnh rằng dù chế độ nô lệ bị xóa bỏ, những xung đột về chủng tộc và quyền công dân vẫn tiếp tục âm ỉ trong nhiều thế hệ sau.
Nội Chiến Hoa Kỳ vì thế không chỉ là biên niên sử của những năm 1861–1865, mà còn là lời giải thích về cách một cuộc chiến nội bộ đã tái định hình bản sắc quốc gia Mỹ, củng cố quyền lực liên bang và đặt nền móng cho những cuộc đấu tranh dân quyền về sau.
